الثلاثاء، 5 يناير 2010

باشوریێ خوه‌راگر ... یه‌لماز گونایى


شینوار كه‌مال
حه‌مید و گولو بیتون خێزانه‌كا كوردا هه‌ژار, مینا ب ده‌هان كوردا پشتى هاتینه‌ راكرن ژ گوندێ (سێوه‌رك) ئه‌وێ سه‌ر ب باژێرێ موشێ ڤه‌, بو گوندێ (یێنیجه‌) كو 27 كم ژ باژێرێ (ئه‌ده‌نه‌) دویره‌ و دكه‌ڤیته‌ باكورێ كوردستانێ و ناڤێ بنه‌مالا وان هاتیه‌ گوهرین بو (بیتون).ل ده‌سپێكا گولانا سالا 1937 خودێ زاروكه‌ك دا ڤێ خێزانى و ناڤێ وى كره‌ (یه‌لماز) ئانكو رامانا وى ب كوردى (بهێز) داكو ببیته‌ كه‌سه‌كێ بهێز و جوتیاره‌كێ زێره‌ك هارى بابێ خو بارێ گرانێ ژیانێ راكه‌ت, بیتون ژى وه‌كى هه‌مى مالێت دى ژیانه‌كا سه‌خت و كاركرن ژ سپێدێ تا ئێڤارى ل ناڤا زه‌ڤێت ئه‌ردى بو خزمه‌تا هنده‌ك مروڤا كو دبێژنێ (ئاغا) به‌رامبه‌ر كریه‌كا كێم. یا بێ گومانه‌ كو ژیانا یه‌لمازێ بچویك ژى وه‌كى یا زاروكێت گوندى بو, ژ برسا و رویسى و سه‌رما و كاركرن ل ژیه‌كێ زورێ بچویك كو دناڤه‌راستا 5-6 سال دا , ل ناڤا زه‌ڤیا, و كێلان و چاندن و چنینا په‌مبى, كو ڤێ چه‌ندێ هه‌میێ كارتێكرن ل سه‌ر ژیانا وى یا پاشه‌روژێ كربو ئه‌و بخو دبێژیت (هێشتا ئه‌و نه‌خوشى و ته‌حلاتى و ئێشا من ب زاروكینیا خو دیتى یێ ل بیرا من, و بیرا من دهێت چ جارا مه‌ نه‌ دیت خوشى دمالا مه‌دا, بابێ من سه‌را بێ بها ترین تشت دا ده‌یكا من قوتیت و ژمال ده‌رێخیت و گه‌له‌ك جارا ئه‌م زاروك ژى دگه‌ل ده‌ردئێخستین, و ل به‌ر ده‌رێ مه‌ داره‌كا تویێ و دوویێت هژیرا هه‌بوون و ئه‌م تا سپێدێ ل بن دنڤستین, و گه‌له‌ك جارا ژى دا ده‌ستى مه‌ گریت و پیا چینه‌ مالا پسمامه‌كێ وێ ل ئه‌ده‌نه‌, و ئه‌ز چ جارا وان سترانێت كوردى یێت تژى كوڤان و توندى و توله‌ڤه‌كرن یێت وێ ب درێژاهیا رێكێ دگه‌ل روندكا دگووتن ژبیرناكه‌م).تا ژیێ 7 سالیێ ژلایێ گوهرینا ڤه‌ ژیانا وى تا ره‌ده‌كى یا ئارام بوو, لێ پشتى هینگێ بابێ وى ژنه‌كا دى ئینا, ژیانا سه‌خت وه‌ل یه‌لمازى كربو كو دژیانه‌كا بزحمه‌ت دا بژیت هه‌ر ژ دایك بوونا وى, به‌لێ وێ ژیانێ هه‌ڤركیا وى جورێ ژیانێ خو ژ زاروكینیا وى ل ده‌ف په‌یدا كر, یه‌لماز دبێژیت (ئه‌ز كورێ جوتیاره‌كێ هه‌ژارم, ئانكو دڤێت تو شێوه‌یه‌كێ ده‌ست نیشانكرى یێ ژیانێ بژى, كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ هنده‌ك بوچوونێت كویر ل سه‌ر هه‌ستێت مروڤى دهێلیت, هه‌ڤالێ منێ زاروكیینێ ناڤى َوى (سلو) بو, كورێ جوتیاره‌كێ هه‌ژارێ وه‌كى بابێ من بوو, كورێت ئاغا ئه‌م نه‌چار دكرین یاریا عه‌ره‌بانى و هه‌سپى دگه‌ل وان بكه‌ین, كو هه‌مى گاڤا ئه‌و دبوونه‌ عه‌ره‌بانه‌ و ئه‌مژى هه‌سپ, و مه‌ ئه‌و ددویف خورا دكێشان, جاره‌كێ سلو وه‌سا نه‌خوش بو بره‌ نه‌خوش خانێ به‌لێ سلو ل سه‌ر عه‌ره‌بانه‌كا گامێشا ددویف خورا دكێشا له‌شه‌كێ بێ روح زڤرانده‌ڤه‌, ژ هینگێ وه‌ره‌ ئێدێ ئه‌ز نه‌ بوونه‌ هه‌سپێ عه‌ره‌بانێت كورێت ئاغا ).هه‌مى گرنگى دان و هزرێت وى بو تشته‌كى بتنێ دچوون ئه‌وژى فێركرن , و به‌رده‌وامى دانا خواندنێ یه‌, ئه‌ڤه‌یه‌ یه‌لمازى سوز پێ دایه‌ خو, به‌لێ فێربوون و ب هه‌ر بهایه‌كێ هه‌بیت, و جه‌ختێ د رومانا خویا بناڤێ (ستوخوار مرن)ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكه‌ت, قاره‌مانێ وێ (ره‌مزى) كورێ كامبێرێ جوتیار, ئه‌وى هه‌مى هه‌ول ددان بتنێ دا كورێ خو فرێكه‌ته‌ به‌رخواندنێ, ل ده‌مێ خواندنا ڤێ رومانێ مروڤ هه‌ست ب وه‌كهه‌ڤیه‌كێ دناڤبه‌را ژیانا ره‌مزى و یه‌لمازى دا دبینیت, سه‌رارایى بچوكاتیا ژیێ وى وه‌كى زاروكه‌كێ بچویك یێ دلوڤان ودلته‌نگ لێ دهه‌مان ده‌مدا سه‌رهشك و ركو دژى وى تشتێ نه‌ ب دلێ وى, د كومه‌لگه‌هه‌كێ ئاغاتى یێ پاشكه‌فتى, هه‌مى هه‌ولا دده‌ت داكو ببیته‌ مروڤه‌كێ ئازاد, كو وه‌سا دیاردكه‌ت گهه‌شتنا هه‌مى ئارمانجا ب رێكا خواندن و زانینێ یه‌, ئه‌وا كو دڤێت مروڤ هه‌ر به‌رده‌وامیێ پێ بده‌ت خو ئه‌گه‌ر چ ئاسته‌نگ ژى بكه‌ڤنه‌ درێكا مروڤى دا.ژبلى خه‌یال و نڤێسینێت یه‌لمازى ئه‌ڤ چه‌نده‌ براستى ژى دژیانا وى دا هه‌بوو, سه‌ره‌رایى دویركه‌فتنا زوى یا بابێ وى ژ مالا وان و ئاسته‌نگێت ژیانێ یه‌لمازى دگه‌ل كاركرنێ ل ناڤ ئه‌ردى به‌رده‌وامى دا خواندنا خه‌وه‌ سێ قوناغێت سه‌رتایى ل گوندى خواندن, و خواندنا خوه‌یا ناڤنجى و ئاماده‌یى ل باژێرى ئه‌ده‌نه‌ ب دوماهیك ئینا سه‌ره‌رایى هه‌مى ئاسته‌نگ و نه‌خوشیا كو بروژێ دخواندن و ب شه‌ڤ شول دكر داكو خێزانا خوه‌ ب خودان بكه‌ت و خوارن و جل به‌رگ و كتێبێت خواندنگه‌هێ ب ده‌ست خوڤه‌ بێخیت, ئێكسه‌ر یه‌لمازى زانى كو ئه‌و دشه‌رێ دگه‌ل ژیانى دا یێ بتنێ یه‌ و دڤێت ئه‌و به‌رهنگاریا ئاسته‌نگێت ژیانا خوه‌ بكه‌ت ئه‌گه‌ر خوه‌ چاوابیت, وى دزانى كو سه‌ركه‌فتن ل سه‌ر ڤان ئاسته‌نگا ئه‌وه‌ كو ئه‌و ب دروستاهى دژیانێ بگه‌هیت و خوه‌ نێزیكى خه‌لكى بكه‌ت دا بزانیت و هه‌ست ب ئێش و ده‌رده‌سه‌ریێت وان بكه‌ت.هه‌ركه‌سه‌كێ گونایى دیتبا ئه‌و برسقینا ئومێدا ئه‌وا چ جارا نه‌ دڤه‌مرى دچاڤێت ویدا ددیت,و هه‌ركه‌سێ گوه لێ دبو هه‌ست ب هندێ دكر كو تولڤه‌كرن بسه‌ر ده‌نگێ وى یێ هشك دكه‌فت.ژ وان كارێت وى ل ده‌مێ خَواندنێ دكرن, توفك و فسته‌ق ل سه‌ر جادا دفروتن و پاشى روژنامه‌ دفروتن و ددویفدا بویه‌ كرێكارێ دانا شولیا یا فلما ل كومپانیا (ئاند فیلم) یا سینه‌مایى, پاشى چو كومپانیا (كمال فیلم) كو روژانه‌ هه‌شت لیره‌ ددانى و جاران ژى وه‌ك كومبارس دناڤ فلمان دا كاردكر.دناڤه‌راستا سالێت 1952 تا 1954 ل كومپانیا كه‌مال فیلم كاردكر, ڤى ده‌مى كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر گونایى هه‌بوو, و بو هویێ نیاسینا وى بو ژیانا خه‌لكێ بن ده‌ست ژ كرێكار و جوتیار و گوندییا, نه‌مازه‌ كوردێت وه‌كى وى, كو دڤیا ل دویف داخوازیا كومپانیا سینه‌مایى ئه‌و بچیت ل گوند و باژێر و باژێركا بگه‌ریێت ژبو ریكلامێت فلما و دانا شولى یا وان, نه‌مازه‌ ده‌ڤه‌رێت باكورێ كوردستانێ بتایبه‌ت ئه‌لعزیز و غازى عنتاب و دیاربكه‌ر و گه‌له‌كێت دیتر.بێگومان گه‌ریانا وى ل وان ده‌ڤه‌را و تێكه‌لیا دگه‌ل خه‌لكێ وى و دان و ستاندن دگه‌ل كوردا بوونه‌ ئه‌گه‌رێ زانینا وى بو جورێ ژیانا وان و و راستیا ژیانا وان, كو وه‌ل یه‌لمازى دكر هزرێت خوه‌ دگه‌له‌ك كارادا بكه‌ت, و چه‌ندیت پرسێت به‌رزه‌ ژ خوه‌ بكه‌ت, وه‌ك ما گه‌لو ئه‌ز ژى ب نه‌ژادى خوه‌ نه‌كوردم؟ بوى بابێ من چبو ده‌ڤه‌رێت توركا؟ بوچى ئه‌ڤ جیاوازیا مه‌زن دناڤبه‌را ژیانا ڤان ده‌ڤه‌را و ده‌ڤه‌رێت تورك نشین ژلایێ پێشڤه‌چوونا جڤاكى و ئابورى و جورێ ژیانێ ڤه‌ هه‌یه‌ و گه‌له‌ك پرسێن دیتر.كو بێ گومانه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ببو بناغه‌یێ سه‌ره‌كى یێ هه‌مى به‌رهه‌مێت گونایى, كو ئه‌وى ل نڤێسینیت خوه‌ یێت ده‌سپێكى پشت به‌ستى كربو سه‌ر تاكو گهه‌شتیه‌ كارێت وى یێت سینه‌مایى ژى, ئانكو نڤێسین و كارێت وى نه‌ ژ نشكه‌كێ ڤه‌ هاتبوون.ژ زاروكینیا خو داخبارى كارێت هونه‌رى بو ژ به‌ر كو بابێ وى كه‌سه‌كێ هونه‌ر دوست بوو و به‌رده‌وام ل ئاهه‌نگ و بیره‌وه‌ریا ستران دگوتن و ئامیرێ سازێ لێددا دیسان هه‌روه‌سا ده‌یكا وى ب درێژاهیا شه‌ڤێن زڤستانا چیروكێت ل دور مێژویا كوردا و چیڤانوك و ئه‌فسانه‌یێت كوردى دگوتن و مالا وان به‌رده‌وام تژى دبوو ژ مێهڤانا ژ بو گوهدارى كرنا چیروكێت ده‌یكا وى, یه‌لماز بخو دبێژیت (ژ زاروكینیا خوه‌ من گه‌له‌ك حه‌ز دكر وان هه‌مى چیروكا بنڤێسم به‌لێ من نڤێسین نه‌دزانى) دیسان پیره‌مێره‌كێ گوندێ وان ناڤێ وى (یاقوب) بو كه‌سه‌كێَ ره‌هوان بو دچێكرنا شعرێ دا و گوتنا سترانێ و لێدانا ئامیرێ سازێ و ڤى پیره‌مێرى گه‌له‌ك حه‌ژ یه‌لمازى دكر و ئێكه‌م كه‌س بو چێكرنا شعرێ نیشا وى دایى, بو جارا ئێكێ ده‌مێ چویه‌ دهولا سینه‌مایه‌ ژ یێ وى 13 سال بوون.یه‌لمازى خواندنا خوه‌ یا دوواناڤنجى ل سالا 1955 ب دوماهى ئینا و به‌ره‌ف زانكویا ئه‌نقه‌ره‌ ڤه‌ چوو و ل كولیژا ماف هاته‌ وه‌رگرتن, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا به‌لكو بتنێ دوو مه‌ها ما ل وێرێ و جاره‌كا دى به‌ره‌ف ئه‌ده‌نه‌ زڤرى ڤه‌ و ئه‌گه‌ر ژى سه‌ختیا بارێ ئابورى بو, كو یا پَتڤى بو ئه‌و كاربكه‌ت و خێزانا خوه‌ یا پێك دهات (ژ چوار برا و دوو خویشكا) بخودان بكه‌ت, له‌ورا زڤریڤه‌ ئه‌ده‌نه‌ و هه‌ر ئێكسه‌ر ل كومپانیایا (دار فیلم) یا كرێ كرنا فلما كار كر.به‌لێ وى هه‌ر خواندن نه‌هێلا و به‌ره‌ف سته‌مبولێ ڤه‌ چوو, چوو كولیژا ئابورى, ل ڤى ده‌مى گه‌له‌ك حه‌ژ كارێ ئه‌ده‌بى و نڤێسینى دكر ب تایبه‌ت نڤێسینا چیروكا, ل هه‌مان ده‌م دگه‌ل هه‌ڤالێت خوه‌ دوو گوڤار ب ناڤێ (بوران ) و (دوروك) ده‌رێخستن, لى ژیى وان ژ به‌ر ئه‌گه‌رێت ماددى گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا.یه‌لمازى ب گه‌رمى ده‌ست ب نڤێسینا چیروكێت ریالیزمى كر, و ناڤه‌روكا چیروكێت وى ل دور بابه‌تێت جورا و جور بوون. و وى هه‌ول ددا سه‌رهاتیا ژیانا خوه‌ و كه‌سێت ل ده‌ور و به‌رێت خوه‌ بینیته‌ سه‌ركاغه‌زا و به‌لاڤ بكه‌ت و كرێتیا ژیانا روژانه‌ ب شێوه‌یه‌كێ ئێسكه‌ر و وئاشكه‌را نیشا بده‌ت, و ل دویف گووتنا چه‌ندین ره‌خنه‌گرا چیروكێت یه‌لمازى ببونه‌ خودیكا جڤاكێ بن ده‌ست و هه‌ژار.تاكو روژه‌كێ ژ روژان پشتى به‌لاڤ كرنا چیروكه‌كا وى ل سالا 1975 ئه‌وا بناڤێ (هاوكێشا ب سێ نهێنیا) ئه‌و چیروكا كورتا ل گوڤارا (دویفچونێت هونه‌ر ئون ئوچ)هاتیه‌ بلاڤ كرن.ئه‌ڤ چیروكه‌ به‌حسێ ژیانا وێ كچا لاو یا كو هه‌ژاریێ و بنه‌ده‌ستیێ و دسه‌ردابرنێ د كومه‌لگه‌هێ ئاغاتیێ دا ئه‌و كریه‌ قوربانى ,تاوانا وێ كچى ئه‌وه‌ كو وێ وێ هێز و جساره‌ت دایه‌ خوه‌ و به‌رامبه‌ر زولم و ته‌عدایا ئاغایى گوتیه‌ (دێ هه‌ر روژه‌كێ دوماهیكا ته‌ژى هێت) , بالا هێزیت دویفچوون و چاڤدێریا سیاسى كێشا و ئه‌و رستا هه‌نى مینا بومبویه‌كێ لێكر و هێجه‌ت كره‌ ئه‌و كو یه‌لماز ب تاوانا پروپاگندێ بو كومینیستى و چیروك هاته‌ قه‌ده‌غه‌كرن و یه‌لماز دا دادگه‌هێ و یه‌لماز ب سال و نیڤ زیندان كرن و شه‌ش هه‌یڤا ژى دویرئێخستن بو باژێرێ قونیا.ئه‌ڤه‌ ئێكه‌م جار بوو و ناڤێ وى دهێته‌ نیاسین بكه‌سكێ نه‌رحه‌ت و جارا ئێكێ بوو تاكو دوماهیكا ژیانا وى هه‌مى كارێت وى كه‌تنه‌ ژێر چاڤدێرى و دویف چوونێ و هه‌مى حكومه‌تێت توركى یێت ئێك ل دویف ئێكى بێى جیاوازیا هزر و نێرینیت وان یێت سیاسى و ئایدولوژى ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ ده‌رحه‌قى یه‌لمازى ئه‌نجام ددا.دگه‌ل نڤێسینا چیروكێ ژى یه‌لمازى سیناریوویێن جورا و جور بو فلمێت سینه‌مایى دنڤێسین, و یا بێ گومانه‌ كو هاتنا وى بو ناڤ كارێ سینه‌مایى ژنشكه‌كێ ڤه‌ نه‌بو به‌لكو كاركرنا وى ژ زاروكینى دناڤ كه‌ش و هه‌وایێ سینه‌مایى دا و ڤیانا كارێت ئه‌ده‌بى و سه‌ركه‌فتنا سیناریویێت وى وه‌ل وى كر كو ئه‌و ب هه‌مى هێز و شیان بچیته‌ دناڤ وارێ سینه‌مایى دا.هه‌ڤالێت وى یێت نێزیك (عاتف یه‌لماز و ئازار كه‌مال) ل وى ده‌مى خوه‌ لێ كره‌ خودان و بره‌ كومپانیا خوه‌ (كمال فیلم) و ل وێرى یه‌لمازى سیناریو نڤێسین و بو ئه‌كته‌ر و هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى, له‌ورا ژى ئه‌وى ئه‌ڤ هه‌ردو هه‌ڤالێن خوه‌ ب درێژاهیا ژیانا خوه‌ وه‌ك ماموستایێن خوه‌ ددانان.ل وى ده‌مى یه‌لماز بیتون به‌شدارى د نه‌ه فلمان داكر و ژ نێزیك ئاگه‌هدارى فلمسازیێ بو و شاره‌زاییه‌كا باش ژ بو چێكرنا فلمان ل ده‌ف په‌یدا بو و شیانێت زارڤه‌كه‌ریێ ل ده‌ف وى ئێكجار دباش بوون نه‌مازه‌ كارێت وى یێت ده‌سپێكى وه‌ك (زاروكێت ڤى وه‌لاتى, خه‌زالا سور, دوو مێرچاك, وه‌رزێ تویتنى ... و گه‌له‌كێت دى ) كو بالا حه‌ژێكه‌ر و بینه‌رێت سینه‌مایێ ب گشتى كێشا نه‌مازه‌ فلمێ (زاروكێت ڤى وه‌لاتى) یێ ده‌رهێنه‌ر (عاتف یه‌لماز) ئه‌ڤ فلمه‌ ل سالا 1961 هاته‌ نیشان دان و به‌شدارى ڤیسته‌ڤالا فلمێن توركى ل ئه‌زمیرێ بو و بو فلمه‌كێ جیهانى و ئه‌ڤ ئه‌كته‌رێ خودان شیان بو جهێ سحبه‌تا پرانیا خه‌لكى.ئه‌ڤ چه‌نده‌ هه‌مى ئه‌نجام ددان به‌رى كو بهێته‌ گرتن و ئه‌و حوكمێ ده‌رحه‌قى وى ده‌ركه‌تى بهێته‌ جێ به‌جێ كرن و ب شه‌ڤ و روژ هێزیت پاراستن و دویفچوونا سیاسى ل دویف دگه‌ریان, داكو سزایێ خوه‌ جێ به‌جێ بكه‌ت, لى َوى چ گرنگى نه‌ددا ڤى حوكمێ زالم و ب ساناهى خوه‌ نه‌دا ده‌ستێ وان.سه‌ره‌رایى هندێ كو شیان دگه‌له‌ك واران دا هه‌بوون به‌لێ وى هونه‌رێ حه‌فتێ وه‌ك كارێ خوه‌ ژێ گرت, ژ به‌رك ئێك ژ بهێزترین رێكێت كارتێكرنى یه‌ ل سه‌ر دوزا گه‌لا و دبێژن هونه‌رێ سینه‌مایێ هێزه‌كا ژ رادده‌یى به‌ده‌ر یا هه‌یى و ژهه‌مى كارێت دى پتر دشێت كارتێكرنا ل سه‌ر پتریا ته‌خێت جه‌ماوه‌رى بكه‌ت ژ به‌ر ڤێ یه‌كێ (لینین) دبێژت (دناڤ هه‌مى هونه‌را دا هونه‌رێ سنیه‌مایى ژ هه‌میا بومه‌ گرنگ تره‌, ژ به‌ر بساناهى گهه‌شتناوى كو ب رێكا دیتنێ یه‌, و ئاراسته‌كرنا وى یا ئێكسه‌ر بو به‌رفره‌هترین كه‌رتێت خه‌لكى و و ئێك ژگرنگترین ئامرازێت ئاڤاكرنا جه‌ماوه‌رى یه‌, زێده‌بارى كو روله‌كێ زورێ گرنگ د پێشڤه‌برنا ئه‌ده‌بێ روحى دا یا هه‌یى).پشتى بورینا 4 سالا ژ خوه‌ ڤه‌شارتن و ره‌ڤێ. ل سالا 1961 ژلایێ پولیسان ڤه‌ هاته‌ گرتن و ژ وى ده‌مى و هێرڤه‌ زیندان بو مالا وى یا سروشتى.ب زیندانكرنا وى حكومه‌ت ل وێ هیڤیى بوو كو ئه‌و ئێدى دێ ژ جیهانا سینه‌مایى و بینه‌رێت خوه‌ دویر كه‌ڤیت لێ ئه‌و هه‌مى د بوچون و پێشبینیێت خوه‌دا شاش ده‌ركه‌تن و ڤیانا وى بو ئازادى و سه‌ركه‌فتنێ و كارێ وى, ژ هیڤى و ئێرادا دوژمنێت وى گه‌له‌ك مه‌زنتربوو.زیندان ببو قوتابخانا ئاڤاكرنا كه‌سایه‌یتا وى یا سیاسى و هونه‌رى یه‌لماز دبێژیت ئه‌ڤه‌ جارا ئێكێ بو من گوه ل ڤى ناڤى دبیت و (ئه‌ز دوو سالان هاتمه‌ زیندان كرن ل سه‌ر ڤێ گوتنێ بێى كو بزانم كا هه‌ر رامانا وێ چیه‌, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ وه‌ل من كر ئه‌ز ل دویف ڤێ گوتنێ بچم كا ئه‌ز ژ به‌ر چ كه‌تیمه‌ زیندانێ دا و من دزیندانێ دا كارێت ماركس و لینین و ئینگلێس خواندن و سالێت زیندانا من و دویرئێخستنا من بو باژێرێ قونیا بو من فێرگه‌ها ژیانێ بوون).دزیندانێ دا كارێ وى یێ به‌رده‌وام بوو چیروك و سیناریو نڤێسین و ئێك ل دویف ئێكى فرێ دكرنه‌ وه‌شانخانا, ب هیڤیا چاپكرن و به‌لاڤ كرنا وان, لێ خودانێت چاپخانێت بازرگانى نه‌دوێران به‌لاڤ بكه‌ن, نه‌ژ به‌ركو یه‌لماز زیندانیێ سیاسى بو به‌لكى نڤێسینیت وى د راست گوو و ددرست بوون و خودیكا ژیانا وى سه‌رده‌مى بوون. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى ناڤى ب ریالیزما نوى ڤه‌ هاته‌ گرێدان و ب سایا كارێت خوه‌ بوو نوینه‌رێ وى ده‌مى یێ (نه‌و ریالیزم) نه‌ بتنێ ل توركیا به‌لكول ته‌ڤایا روژهه‌لاتا ناڤین ژى .رومانا وى یا هه‌ره‌ ب ناڤ و ده‌نگ (مرن ستووخوار) دناڤا دیوارێت زیندانێ دا نڤێسى بوو و ئه‌ڤ رومانه‌ ب چه‌ندین زمانێت جیهانى هاتیه‌ وه‌رگێران و چه‌ندین جارا هاتیه‌ چاپكرن.ددرێژاهیا وى ده‌مێ یه‌لماز دزیندانێ دا, ئه‌وى بیر ل هندێ دكر كا گه‌لو پشتى ئه‌و ژ زیندانێ ده‌ردكه‌ڤیت دێ چكه‌ت؟ و وى باش دزانى كو ئه‌و یێ كه‌تیه‌ ژێر چاڤدێریێ و ژ بو ده‌سته‌لاتێ بوویه‌ نیشان, و لڤى ده‌مى هزار وى هه‌مى ئه‌و بو كو بتنێ سینه‌ما دێ هه‌مى هیڤى و ئارمانجێت وى جێبه‌جێ بكه‌ت.ب راستى ژى ئه‌و خه‌ون زوى ب جه نه‌هاتن و پشتى ده‌ركه‌فتنا وى ژ زیندانى, ئه‌و گه‌له‌ك ل كارى گه‌ریا و خو بلا چ كاربیت, داكو بشێت ب ئه‌ركێ خودان كرنا مالا خوه‌ راببیت, و بو ماوێ سال و نیڤا ما بێ كار پاشى و ئه‌و هه‌ڤالێت وى حه‌ژێدكر و باوه‌رى پێ دهات پتریا وان پشتا خودایێ ژ به‌ر كو رویدانا زیندانكرن و حوكم كرنا وى كارتێكرن كر بو سه‌ر كه‌سێت ده‌ر دورا وى لێ به‌لێ هه‌ڤالێ وى (فرهاد جیهان) ئه‌وى َوه‌ك هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى كاردكر و فلمه‌ك ئاماده‌دكر, داخواز ژێ كر كو ئه‌و سیناریویه‌كێ بنڤێسیت داكو ئه‌و بكه‌ته‌ فلم دا كو چ ئاسته‌نگ و رێگر بو دروست نه‌بن بلا ئه‌ڤ سیناریویه‌ یا بێ ناڤ بیت و ل ژێر ناڤه‌كێ دى بیت, ژ به‌ر ڤێ چه‌ندى و چه‌ندین ئه‌گه‌رێت دیتر یه‌لماز بووتون ناڤێ خوه‌ گوهرى و ناڤێ ده‌ستكرد یێ كو ل جیهانێ هه‌میێ پى َهاتیه‌ نیاسین گونایى ئانكو باشورى ل سه‌ر خوه‌ دانا و ناڤى َوى ژ وێرێ پێڤه‌ بو (یه‌لماز گونایى) ئانكو باشوریێ خوراگر یان ناهێته‌ شكاندن و مه‌به‌ست ژ په‌یڤا باشور ئانكو باشورێ توركیا كو دبیته‌ باكورێ كوردستانا مه‌زن ورامانا ناڤێ وى ب كوردى دبیته‌ (كوردێ خوراگر), و چیروكا ئه‌ده‌بى (المقدامان (هه‌ردو كه‌سێت زیره‌ك)) كره‌ فلم و گونایى ب رولێ سه‌ره‌كى تێدا رادبو ل سالا 1964 و ناڤ و ده‌نگه‌كى َمه‌زن هه‌بوو.پاشان ئه‌و بو ئه‌و كاره‌ك بخوه‌ ل كومپانیا (میرێج فیلم) یا سینه‌مایى دیت, كو ل سالا 1963 و ژ وێ روژى َو هێرڤه‌ گونایى بو داگیركه‌رێ په‌ردا سینه‌ما توركى و بو ئه‌كته‌ر و سینارێست هه‌رى سه‌ركه‌فتى.ژ به‌ركو ئه‌و رولێت ئه‌و دناڤا فلمان دا پێ رادبو گه‌لك ب هوستایى و شاره‌زایى ئه‌نجام ددان له‌ورا روژا بو روژ بینه‌ر پێڤه‌ دهاتنه‌ گرێدان.بێگومان هێزیت دوفچوونا وى دكر هه‌مى رابوون و روینشتن و كارێت گونایى ل بن چاڤدێریا وان بوون, و ب سه‌ركه‌فتن و پێشڤه‌چوونا وى, د نه‌ رحه‌ت بوون و دیسان چینا برژوازى و سه‌رمایه‌دار ژى ب ڤێ چه‌ندێ د نه‌ رحه‌ت بوون, و مانه‌ حێبه‌تێ گه‌لو چه‌وا و بوچى ئه‌ڤ كه‌سێ هه‌نى یێ كریت و هه‌ژار بێ خودان كو چارێكه‌كا ئه‌كته‌رێت دناڤا فلمێت وى ده‌مى دا نه‌یێ جوان بو هوسا ب پێش كه‌ڤیت و یێت مه‌ نه‌, و روژ بو روژ هولێت سینه‌مایى ژلایێ ویڤه‌ دهێنه‌ داگیركرن و جهێ خوه‌ دناڤا دلێ ب ملیونه‌ها كه‌سان دا دكه‌ت, ئه‌م چ بكه‌ین داكو رێكێ لێ بگرین.بڤى شێوه‌یى هێزیت نه‌ خێرخواز هه‌میا ده‌نگێ خوه‌ كرنه‌ ئێك و چه‌كێ خو كره‌ روژنامه‌ڤانیا زه‌ر یا كولانا و روژنامێت ئه‌رزان د رویێ وى دا ده‌رێخستن, گونایى دبێژیت (ئه‌و كه‌سێت ئه‌ز نه‌ڤێم ژ بازرگان و برژوازێت خودانێت سینه‌مایێ یێت كو ئه‌ز قه‌بول نه‌دكرم, نه‌چاربوون من قه‌بویل بكه‌ن, و دگوت ئه‌ڤ خورتێ هه‌نى یێ كریت رولێ خو ده‌هجاركى ژ ئه‌كته‌رێت مه‌ یێت وه‌كى پاشاێت جوانیێ باشتر دبینیت, ل وى ده‌مى من ب ده‌نگه‌كێ بلند گووت: ئه‌گه‌ر ئه‌كته‌رێت وه‌ پاشایێت جوان بن, بلا ئه‌ز ژى پاشایێ كرێتبم, ژ هینگێ و هێرڤه‌ ئه‌ڤ دناڤا روژنامه‌ڤانیێ دا ناساناڤه‌ ب ناڤێ منڤه‌ هاته‌ گرێدان).دوژمنێت گونایى هه‌مى هه‌ول ددان كو ناڤێ وى ژناڤ سینه‌ما توركى به‌رزه‌بكه‌ن, لێ هه‌مى هه‌ولێت وان به‌رف پویچ بوونێ و به‌رهاڤتنێ چوون, ئێدى بوو وان دیاربوو كو شه‌رێ دگه‌ل گونایى نه‌یێ بساناهى یه‌ و دێ زیانه‌كا مه‌زن گه‌هیته‌ وان و كومپانیێت وان یێت سینه‌مایى, له‌ورا وان سیاسه‌تا خوه‌ ده‌رباره‌یى گونایى گوهرى ئێدى شینا دوژمنكاریا وى هه‌ڤالینیا وى كر و داخوازا وى كر كو بچیته‌ كومپانیێت وان و دناڤ فلمێت واندا كاربكه‌ت, نه‌كو هندى حه‌ژێ دكر به‌لكو داكو ئه‌و پتر هه‌ڤركیا ئێك و دو بكه‌ن مفایێت ماددى بگه‌هیننه‌ كومپانێت خوه‌.ده‌ما كو خه‌لك دهاتنه‌ هولێت سینه‌مایێ ژبو دیتنا فلمه‌كێ گونایى, وان سه‌د ژ سه‌دێ دزانى كو ئه‌ودێ ده‌مه‌كى هه‌ر چه‌ندێ كێم ژى بیت دگه‌ل كه‌سایه‌تیه‌كێ و دگه‌ل چیروكه‌كێ دا ژین ئه‌و چیروك و كه‌سایه‌یتى وه‌كى یێت وانن. هه‌روه‌سا وان دزانى كو یه‌لماز دێ برێیا رولێ خوه‌ دناڤا فلمى دا دێ به‌حسێ ئاریشه‌یه‌كا ئه‌و ژ به‌ر دنالن كه‌ت, ئه‌ڤ چه‌نده‌ به‌روڤاژى وێ بوو یاكو دفلمێت توركى داهه‌یى, یێت كو پاشایێت جوانیێ ورلێ خوه‌ تێدا ددیتن, بینه‌رى تشته‌كێ نوى دڤێت, ئه‌و تشت یێ نێزیكى كه‌توارێ وان یێ زندى بیت, ئه‌ڤه‌ بتنێ نه‌ بوو به‌لكو وان مروڤا خو دكه‌سایه‌تیا گونایى و فلمێت ویدا ددیتن, ئه‌ڤه‌ بوو نهێنیا سه‌ركه‌فتنا یه‌لمازى, دیسان دبیت ئه‌گه‌ره‌كێ دى ژى دگه‌ل ڤى هه‌بیت و كێمتر نه‌بیت ژێ ژ بو سه‌ركه‌فتنێ, ئه‌وژى ئه‌و هه‌مى گوتن و كرێتكرنێت دوژمنێت وى ل سه‌ر وى دروست كرین, ده‌ما مروڤى گونایى ل سه‌ر شاشێ دیێت به‌روڤاژى وێ چه‌ندێ هه‌میى بوو, كه‌سایه‌تیه‌كا بهێز و جوان و رێك و پێك و بالكێش بالا به‌رز و خودان دیتنه‌كا كویر و شاره‌زا یا كو رامانێت مه‌زن ژێ دچوون, كو وه‌سا خویا دبوو كه‌سه‌كێ دل فره‌ه و ئیراده‌یه‌كا پیلایى یا كو نه‌هێته‌ چه‌ماندن و مێرچاكیه‌كا كێم و وێنه‌ یا كو به‌رامبه‌ر نه‌حه‌قیێ نه‌هێته‌ چه‌ماندن هه‌روه‌سا دلوڤانى و ڤیانا وى بو هه‌ژار و بێ خودانا, وه‌ل بینه‌را كربو كو گه‌له‌ك حه‌ز ژێ بكه‌ن.ل سالا 1966 گونایى وه‌ك هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى دگه‌ل (لگفى عمر عقاد) د فلمێ (یاسا سنورا) دا كاركر و ئه‌ڤ فلمه‌ ژ سیناریویا گونایى بو هه‌روه‌سا ورلێ سه‌ره‌كى ژى تێدا دگێرا.دڤى ده‌مى دا و تاكو سالا 1968 یه‌لماز وه‌ك ستێره‌كا گه‌شا سینه‌ما توركى هاته‌ نیاسین ژلایێ زارڤه‌كرنێ ڤه‌, كو ئێدى بده‌هان داخوزیێت به‌شداریا فلما بو دهاتن ژلایێ كومپانى و ده‌رهێنه‌رێت جوار و جور و ده‌رهێنه‌رێت ب ناڤ و ده‌نگ و خودان سه‌ربور, كو بكێماتى یه‌لمازى سالێ دد (10 ) فلمان دا وه‌ك رولێ سه‌ره‌كى كاردكر و و دناڤا پێنج سالا ندا ئه‌وى به‌شدارى د (60) فلمادا كر و ژ وان فلما (رویبارێ سور, كوژه‌كێ قوربانى, گیسكێ ره‌ش, بالندێ بریندار, هندى ئه‌ز بمرم ئه‌ز هه‌ر دژیم, گورگێ چیا كوچه‌رو, تا دوماهیك دلوپا خوینێ ژ له‌شێ من) و گه‌له‌كێن دیتر.گونایى دڤیا ژیانا كوردا یا مللى و سروشتێ كوردستانێ یێ جوان چیایێن بلند و ئاسێ ب رییا ناڤێ فلما و قه‌هره‌مانێت وان و هه‌لبژراتنا جهێت روودانا بوویه‌را نیشان بده‌ت, ژبه‌ر په‌روه‌دا وى یا مالێ یا هشك و بنگه‌هى َوى یێ مللى و سه‌رهاتیێت كو ب چاڤێت خوه‌ دیتین ئه‌و دشیا بچته‌ دناڤ ناڤه‌روكا ئێش و ئازارێت جڤاكى دا, داكو وى تشتى ب دروستاهى ب ریێا كامیرێ ب ڤه‌گوهێزیت ئانكو ده‌ستێ خوه‌ دانیته‌ سه‌ر برینێ, وه‌ك نموونه‌ فلمێ (كوچه‌رو) ئه‌ڤ فلمه‌ ب شێوه‌یكێ نه‌ ئێكسه‌ر (ژ به‌ر ترسا سانسورێ) سه‌رهاتیا قه‌رهه‌مانێ كورد یێ گه‌له‌رى یێ كو تا مرنێ دژى ده‌سته‌لات دارێت توركا شه‌ركرى , ئه‌رێ ما كورده‌ك هه‌یه‌ ناڤێ قاره‌مانێ كوردێ گه‌له‌رى كوچه‌رویى ئه‌وى ل دژى تابورێت له‌شكه‌رى شه‌ر كرى تا مرنى, ژ بلى ڤێ چه‌ندێ ژ ى دفلمى دا چیروكه‌كا ئه‌ڤیندارى یا ساده‌ و بهێز كو ب هه‌مى سه‌رو سیمایێت خوه‌ ئه‌ڤ شێوازێ ئه‌ڤینداریێ بتنێ دناڤا كوردان دا یێ هه‌یى, یه‌لماز ب هوستایى هه‌مى ئێش و ئازارێت ژنا كورد یا كو ژ مافێت خوه‌ بێ به‌هر بووى دكه‌سایه‌یتا قاره‌مانا فلمى دا دیاربكه‌ت.دیسان فلمێ (یاسایا سنورا) رویدانێت فلمى ل سه‌ر سنورێ دناڤبه‌را توركیا و سوریێ دا روى دده‌ن, به‌حسێ وێ هێلا ب مینا هاتیه‌ پارستن یا كو ل سه‌ر ئاخا كوردان هاتیه‌ كێشان و ئێش ئازارێت ژ وى َهێلێ دروست دبن بو وى وه‌لاتى یێ كو ل سه‌ر دوو ده‌ولتا هاتیه‌ دابه‌شكرن, ژ نه‌چارى ژ بو خوه‌ ب خودان كرنێ و گه‌له‌ك جارا ژ بو سه‌ره‌دانا كه‌سێت نێزیك خه‌لكێ دڤه‌رێ دناڤ وان میناراد هاتن و دچوون, لێ ئه‌نجامێ وێ چه‌ندێ وه‌كى دفلمى دا دیاردبیت سالێ ب ده‌هان مروڤێت كورد ل سه‌ر وێ هێلێ دهێنه‌ كوشتن و بریندار كرن, فلم ب ئاشكه‌رایى دیاردكه‌ت كو ئه‌و سنورێت دناڤبه‌را كوردا دا دژى ڤیانا وان هاتینه‌ دانان و بووینه‌ ئه‌گه‌رێ به‌لنگازیا وان و بنده‌ستى و نه‌ ئارامیا وان.ئانكو ناڤه‌روكا پرانیا فلمێت وى, ل سه‌ر ژیان و جڤاكێ كوردى بوون, رویدانێت فلما ل كوردستانا باشور دناڤ ده‌شت و چیایێت وێ دا دهاتنه‌ گرتن.یا خویایه‌ كو كه‌سایه‌یتا نه‌ته‌وه‌ په‌رست ل ده‌ف گونایى هه‌بوو و ئه‌ڤ هه‌سته‌ روژ بو روژ به‌ره‌ف پێشتر دچوو و د رول كارێت وى یێت سینه‌مایى و ئه‌ده‌بى دا ددیاربوون, و كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر به‌رهه‌مێت وى كربوو, و ل دور ڤێ چه‌ندێ ژى دبێژیت (بابى َمن هه‌مى ده‌ما دگووت, هیڤیا من ئه‌وه‌ ژ ڤى وه‌لاتى باربكه‌م و بچمه‌ وه‌لاتێ خوه‌, داكو ژڤێ ژیانا پیس و رسوا خلاس ببم, ل ده‌سپێكێ من رامانا گوتنێت بابێ خوه‌ نه‌دزانى به‌لێ پاشى ئه‌ز تێگهه‌شتم, من زانى كو هه‌مى ئێش و ئازارێت دهێنه‌ سه‌رێ وى سه‌را نه‌ته‌وا وینه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌و ل وه‌لاتێ خوه‌ با و ل ناڤ ملك و وارێ خوه‌با ئه‌ڤ تشته‌ هه‌مى روى نه‌ ددان, و گه‌له‌ك جاران ده‌ما زور توره‌ دبوو ده‌ست دهاڤَته‌ ته‌مبورێ و سترانێت كوردى یێت مێرانیێ و ناڤ تێ دانێ دگوتن و هه‌مى كه‌رب و كینا خوه‌ برێیا وان سترانا دیاردكر و ده‌ردئێخست)به‌رى ده‌ركه‌فتنا گونایێ بو ناڤا سینه‌ما توركى, ڤێ سینه‌مایێ رێكا خوه‌ یا جیاواز هه‌بوو, و رێكه‌كا ئاشكه‌را بخوه‌ دیتبوو ئه‌وژى ب ناڤى فلمێت ئه‌كته‌را توركا ب جوانیا خوه‌ ب ناڤ و ده‌نگ (توركان شورایى) كو فلمێت وى َل سه‌ر چیروكێت رحه‌تێت ئه‌ڤینیێ یێت بێ هوشكه‌ر و رویدانێت وان دناڤا ئاڤاهیێت مه‌زن و مالێت زه‌نگین دا بوو و مه‌ره‌م ژێ ئه‌و بوو دسه‌ردابرنا خه‌لكى و نیشاندانا ژیانێ ب شێوه‌یكێ خه‌یالى, به‌لێ رێكا گونایى جودایى ڤێ رێكى بوو و رێكه‌كا ئاشكه‌را و راست گوو و دورهێلى و وێره‌ك بوو, كو بشتبه‌ستى ل سه‌ر هه‌لێخستن و به‌ره‌ف چوونێ دكر, و سه‌رنجا خه‌لكى دكێشا و چاره‌ بوو ئاریشێن وان دیتن و روناهى بو تاریاتیا ژیانا وان ددیت.پشتى ڤێ سه‌ركه‌فتنێ گونایى زانى كو ده‌م هات ئێدێ ئه‌و هێڤیێت خوه‌ ب جه بیینت, و وان پلانێت وى ب درێژاهیا سالان وێنه‌كرین جێ به‌جێ بكه‌ت, و دروستكرنا هنده‌ك فلمێت بهێز ل دور بوچوونێت وى یێت سیاسى و به‌رسڤا ب ده‌هان پرسێت ژ كه‌سێت بنده‌ست و هه‌ژار بده‌ت, ب ڤى شێوه‌یى گونایى سوزدا كو ئه‌و نه‌كه‌ڤیته‌ رێزا بورژوازى و زور ده‌ستا و نه‌بیته‌ هڤالێ وان.پشتى كو هنده‌ك پاره‌ كه‌تینه‌ ده‌ستى یه‌لمازى جودا و بێى كومپانیێت دروستكرنا فلما ده‌ست ب دروستكرنا فلما كر داكو ئه‌و ئه‌زموونا خوه‌یا تال یا دژیانێ دا, نه‌خاسمه‌ ژ زاروكینیا خو و ژیانا جوتیارى و ناكوكیێت جڤاكى و به‌له‌نگازى و بن ده‌ستیا چینى بێخیته‌ سه‌ر په‌ردێت سینه‌مایێ, گونایى سیناریو دنڤێسین برولێ قاره‌مانیێ و كارێ ده‌رهێنانێ ژى رادبو ل سه‌ر مه‌زاختیێت خوه‌ یێت تایبه‌ت. ئێكه‌م فلم ل 1967 (ناڤێ من كه‌ریمه‌) ده‌رهێنایه‌ و به‌لێ فلمێ یه‌لماز وه‌ك ده‌رهێنه‌ره‌كێ چه‌له‌نگ دایه‌نیاسین سالا 1968 ب ناڤێ (سه‌ید خان) كو فلمه‌كێ زور ب ناڤ و ده‌نگه‌ ل گور دیتنێت ره‌خنه‌گر و بسپورێت سینه‌مایێ, ئه‌ڤ فلمه‌ دهێته‌ هه‌ژمارتن ده‌سپێكا ریالیزما گونایى, ژ به‌ر كو دناڤا وى فلمى دا ب هشیارى و زانین رامانێت جڤاكى ب كویرى هاتنه‌ نیشاندان.ب راستى ژى فلمێ سه‌یدخان فلمه‌كێ ریالیزمى بوو و تێدا ژیانا گونده‌كێ كوردا ب هه‌مى كێم و كورتى و پاشڤه‌مانا خوه‌ دهاته‌ خویاكرن, سه‌یدخان قاره‌مانێ فلمى یێ كو یه‌لماز بخوه‌ ب رولى َوى رابوى. مروڤه‌كێ گوندى و به‌له‌نگازبوو, دسه‌ر هه‌ژاریا خوه‌را ئه‌وى بێ راوه‌ستیان هاریكاریا هه‌ژارا دكر, ل دژى نه‌حه‌قێ و بن ده‌ستیێ و سه‌رى َخوه‌ ل به‌را ئاغا و زورداران نه‌ دچه‌ماند.بینه‌را وه‌سا هزركر كو سه‌یدخان كه‌سه‌كێ نێزكى وانه‌ و ئه‌و دنیاسن, و دگووته‌ ئێكو دو (ئه‌و وه‌كى فلان كه‌سى یه‌, و ژ فلان تاخییه‌, یان ژ فلان گوندى یه‌) براستى ئه‌ڤ چه‌نده‌ ئه‌گه‌ره‌كى َزورێ گرنگ بوو ژبو سه‌ركه‌فتنا ڤى فلمى, دده‌مه‌كێ نێزك دا پتر ژ 8 ملیون كه‌سا ئه‌و فلم دیت و نمرا پیڤایى یا پتریا ته‌ماشه‌ڤانا ل توركیا شكاند, دیسان ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ ل سالا 1969 خه‌لاتێ ئێكێ (كوزێ زێرى) وه‌گرت, و گونایى ژى خه‌لاتێ باشترین رولێ ئه‌كته‌رێ زه‌لام وه‌رگت. زێده‌بارى ب دسه‌ت ڤه‌ ئینانا 17 خه‌لاتا ل ل ڤیسته‌ڤالێت جورا و جور.دیسان ره‌خنه‌گر و شاره‌ازایێت سینه‌مایێ ئه‌ڤ فلمه‌ بلند نرخاند و ئینا رێزا فلمێ (ئه‌رد دهه‌ژیێت) یێ ده‌رهێنه‌رێ ئیتالى یێ ریالیزمى و ناڤدار (لوتشینو فیسكونتی).سه‌ره‌رایى سه‌ركه‌فتنا فلمێ سه‌یدخان ژ هه‌مى لایان ڤه‌ به‌لێ هیڤیێت یه‌لمازى جێ به‌جێ نه‌بوون و ئه‌و وه‌سا داخویا كرن كو ئه‌ڤه‌ بتنێ پێنگاڤا ئێكێ یه‌ ژ رێكا وى, له‌ورا هه‌ر زى ئه‌وى ژ بو دروستكرنا فلمه‌كێ دى خوه‌ ئاماده‌كر, به‌لێ جاره‌كادى قه‌ده‌را وى ل وى قولپى و ڤێجارێ ژى ناڤێ وى ژى وه‌كى هه‌مى گه‌نجێت ل ژێى وى ژ بو جێبه‌جكرنا خزمه‌تا عه‌سكه‌رى هات. ل سالا 1968 په‌یوه‌ندى ب هێزێت له‌شكه‌رى كر ژ بو ئه‌نجامدانا ڤى ئه‌ركى ل باژێرێ (موشێ) باژێرێ كه‌ڤنارێ كوردا و وارێ ده‌یكا وى. چونا یوى ژ بو وێ ده‌ڤه‌رێ نه‌ بتنێ به‌ختێ وى بوو به‌لكو به‌ختێ ملله‌تێ وى ژى بوو, كو وى ژ نێزیك ره‌وشا ملله‌تێ كورد دیت و رابوون و روینشتن و زولم ته‌عدایا ل وان دهاته‌ كرن و خوشى و نه‌خوشیێت وان .. هتد, چونكى تا وى ده‌مى بتنێ یه‌لمازى دزانى ده‌یك و بابێت وى كوردن و نه‌ پتر, لێ ل موشێ وى هه‌مى تشت د ده‌رحه‌قێ ملله‌تێ خوه‌دا دیتن.پشتى كو گوناى بویه‌ بابه‌تێ سحبه‌تێت هه‌مى كه‌س و روژناما نه‌ بتنێ وه‌ك ئه‌كته‌ره‌ك یان سینارێسته‌ك به‌لكو وه‌ك ده‌رهێنه‌ره‌كێ خودان شیان و لێ هاتى, ئه‌و ژ پێش چاڤا به‌رزه‌بوو و گه‌له‌ك پرسیار هاتنه‌ كرن كیڤه‌ چوو و ل كیڤه‌یه‌؟ هنده‌ك ببه‌رزوه‌بوونا وى شادبوون و هنده‌كێت دى هه‌ست ب خه‌ریبیێ دكر و شاشێت سینه‌مایێ ژى هه‌ست ب خه‌ریبیا وى دكر به‌لێ ڤێ خه‌ریبیێ گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا و یه‌لمازى هه‌مى ڤیان بوكارى, ژبه‌ر وه‌رگرتنا مولله‌تى ژ عه‌سكه‌ریێ ژ به‌ر په‌یدابوونا نه‌خوشیێ د بربرێت پشتا وى دا و هاتنا وى بو چاره‌سه‌ریێ و مانێ ل نه‌خوشخانێ شینا هندێ ئه‌وى ده‌ست دا كامیرا خوه‌ ده‌ست بكارێ خوه‌كر براستى ئه‌ڤه‌یه‌ ڤیانا كارى.ماوێ وان سێ مه‌هێن مولله‌تا وى ل نه‌خوشخانێت ستامبول , ئێكسه‌ر وى ده‌ست ب نڤێسینا سینارویویا فلمێ (گوركێت برسى) كر و ده‌رهێنا و رولێ سه‌ره‌كى ژى تێدا دیت, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ ژ سێ مه‌ها پتر نه‌ ڤه‌كێشا سه‌ركردێت له‌شكرى پێ حه‌سیان هه‌ر ئێكسه‌ر زڤرانده‌ده‌ڤه‌ عه‌سكه‌ریێ, و ژ به‌ر كۆ خودان باوه‌رنامه‌ بو ل گور یاسایێ مافێ وى بو پلا (ئه‌فسه‌ریێ) بو بهێته‌ به‌خشین, به‌لێ وه‌ك سزایێ وێ چه‌ندێ ئه‌و پله‌ نه‌دایێ.ل بهارا سالا 1970 پشتى (23) مه‌ه ل عه‌سكه‌ریێ بوراندین بو جارا سیێ زڤریڤه‌ ستانبول ڤێ جارێ به‌خت بو گرنژى و ل 23/5/1970 چویه‌ دژیانا هه‌ڤژینیێ دا و هه‌ڤژینا وى (فاتوش سلێمان گێل) ئه‌وا مایه‌ دگه‌ل ل خوشى و نه‌خوشیا و ل سالا 1971 یه‌لماز گونایێ بچویك هاته‌ سه‌ر دونیایێ و فاتوش چوارده‌ سالا ما دگه‌ل گونایى ژ واناژى پێنج سالا دگه‌ل بو یێت دى دناڤا زیندانا دا بوراندن.ل ڤێ قوناغێ پشتى وى فلمێ گورگێت برسێ وى ده‌ست ب دروستكرنا فلمێ (مروڤێ كرێت) كر كو ل دور بویه‌ره‌كا زور نێزیكى ژیانا وى بخوه‌ بوو, ده‌ما ئه‌و دچوو قوتابخانێ و ل قوناغا سه‌ره‌تایى زاروكێت زه‌نگینا یاریێت خوه‌ ب وى و سه‌روبه‌ر و جلكێت وى یێت كه‌ڤن و دریایى دكر, گونایێ ب هوستایه‌تى ئه‌ڤ چه‌نده‌ نیشا بینه‌رێت خوه‌ دا, هه‌روه‌سا وى به‌حسێ چه‌ند قوناغێت دى ژ ژیانا خوه‌ تێداكربو و ژ واناژى چه‌وانیا هاتنا وى بو ناڤ جیهانا سینه‌مایێ.ئه‌ڤى فلمى ناڤ و ده‌نگیه‌كا مه‌زن ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینا و بو جهێ رازیبوونا پرانیا خه‌لكى, هه‌رته‌ماشه‌ڤانه‌كى ل دور دیتنا خوه‌ تشته‌ك دوى فلمى دا ددیت, و ئارمانجا سه‌ره‌كى یا ده‌رهێنه‌رى ئه‌و بوو كو ئه‌و هنده‌ك تشتا پێشچاڤ بكه‌ت ل وى ده‌مى ل توركیا قه‌ده‌غه‌بوون, له‌ورا ژى ل سالا 1970 ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌نتاكیا وه‌ك باشترین فلمێ سالێ هاته‌ هه‌ژمارتن, و دیسان خه‌لاتێ باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام و باشترین ئه‌كته‌رێ سالێ ب گونایى هاته‌ به‌خشین.ل ڤێ قوناغێ ئه‌و كارێت وى ئه‌نجام داین نه‌ بتنێ بوونه‌ خالا گوهرینێت مه‌زن ددیروكا سینه‌مایا توركیا دا به‌لكو ل سینه‌ما جیهانا سیێ ب ته‌ڤاڤى.گونایێ ب وان كارێت وى ئه‌نجام داین تێرنه‌بوو به‌لێ هه‌ر زوى وى فلمێ خوه‌ یێ ب ناڤ ده‌نگ (ئومێد) دروست كر و ئه‌و فلمه‌بوو یێ وژدانا بینه‌را هه‌ژاندى.ره‌خنه‌گرێ سینه‌مایى یێ یونانى یێ بناڤ و ده‌نگ (دمیتریس زانیاكیس) دبێژیت (یه‌لماز گونایى كه‌توارێ ژیانا روژانه‌ یا خه‌لكى وێنه‌كریه‌, له‌ورا فلمێت وى وه‌كى به‌لگه‌یێت ب روح شه‌هده‌ییێ ل سه‌ر هه‌ژارى و پاشڤه‌مان و بن ده‌ستیا گه‌لێ وى یێ بنده‌ست دهێنه‌ هه‌ژمارتن).د ڤى فلمى دا یه‌لمازى خوه‌ ژ وى قاره‌مانێ هه‌رده‌م سه‌ردكه‌ڤیت فلم ب دوماهیكه‌كا خوه‌ش ب دوماهیك دهێت دا پاش, كو ئه‌ڤ فلمه‌ بوویه‌ ئێك ژ فلمێن جیهانى یێت مه‌زن یێت كو ب زه‌لالى و بێ ده‌ستكردى به‌حسێ ژیانا هه‌ژارێت ده‌وله‌تێت پاشكه‌فتى دكه‌ت, هه‌روه‌سا ئه‌ڤ فلمه‌ بوو ده‌رهێنه‌رێ خوه‌ كریه‌ ده‌رهێنه‌ركێ جیهانى یێ ب ناڤ و ده‌نگ.دناڤ فلمى دا قاره‌مانێ فلمى جه‌بار ئه‌وێ ل سه‌ر وێ عه‌ره‌بانا ب هه‌سپا دچیت ژ به‌ر زولما ئاغایى ژ گوندێ خوه‌ ره‌ڤى هاتیه‌ باژێرێ ئه‌ده‌نه‌, ب شه‌ڤ و روژ ل سه‌ر وێ عه‌ره‌بانێ كاردكر داكو بشێت خێزانا خوه‌ ب خودان بكه‌ت, لێ به‌لێ چه‌ندین ئاریشه‌ بو دروست دبن و ئه‌و نه‌شێت لناڤا باژێره‌كێ مه‌زن خوه‌ ب خودان بكه‌ن و جاره‌كادى دزڤریته‌ڤه‌ گوندى به‌لێ هه‌ر زوى ئاغا وى ده‌ردئێخیت و دزڤریته‌ڤه‌ باژێرێ و دگه‌ل هه‌ڤاله‌كێ خوه‌ دچن ل گه‌نجینه‌كێ دگه‌رهن به‌لێ هه‌مى تشت بتنێ دبنه‌ هیڤى و چ ب ده‌ست ڤه‌ ناهێت.مه‌زناتیا گونایى نه‌ بتنێ دده‌رهێنانا سه‌ركه‌فتى دابو, و دروستكرنا رویدانێت چیروكێ و زه‌نگینیا سینارویێ, به‌لكو د زارڤه‌كرنا باش و سه‌ركه‌فتى دا, گونایى كه‌سایه‌یتا قاره‌مانێ راستگو و ساده‌ ئه‌وێ ل هه‌مى جهێت وه‌لاتێ وى هه‌یى ل سه‌ر شاشێ دروست كربوو, ئه‌گه‌ر گونایى بتنێ ده‌رهێنه‌ر یان سینارێست یان ئه‌كته‌ر یان به‌رهه‌مهێنه‌ر با ئه‌ڤه‌ بتنێ بویه‌ره‌ك مه‌زنه‌ به‌لێ ئه‌ڤ كاره‌ هه‌مى ل ده‌ف وى هه‌بوون, براستى بویه‌ره‌كا كێم وێنه‌یه‌ د مێژویا هونه‌رێ جیهانێ دا.سالێت 1970/1971 سالێت پیروز بوون ل ده‌ف وى پشتى كو فلمێ (ئومێد) ناڤ و ده‌نگه‌یا مه‌زن ژ ل ناڤ ده‌رڤه‌یى توركیا بو گونایى دروست كرى , پتر ئه‌و هاندا كو یێ رژدبیت ل سه‌ر كارێ خو و كارێت باشتر ئه‌نجام بده‌ت.ئه‌ڤ فلمه‌ بو ماوێ دوو حه‌فتیا ل ڤیسته‌ڤالا كه‌ندا ده‌رهێنه‌ر و ره‌خنه‌گرا ژ بو هه‌لسه‌نگاندنێ ڤه‌دكولا, ل دوماهیێ ئه‌ڤ فلمه‌ ب ئێك ژ فلمێت نموونه‌یى یێت سینه‌ما هه‌ژارا و جیهانا سیێ هاته‌ هه‌ژمارتن.گونایى بێى ترس ژوان پیلانێت ل دورێت وى دهێنه‌ دروست كرن ب روژێ فلمه‌ك وێنه‌دكر و ب شه‌ڤێ ژى سینارویا فلمه‌كێ دى دنڤێسى, براستى ئه‌نجامه‌كێ مه‌زن ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینا, دماوێ دوو سالان دا (9) فلمێت مه‌زن یێت گران بها دروست كرن, كو ئه‌و بخوه‌ ئه‌كته‌ر و به‌رهه‌مهێنه‌ر و سینارێست و ده‌رهێنه‌ر بوو ئه‌وژى فلمێت ((ئه‌وێت ره‌ڤین)الهاربون, عیبره‌ت, بێ ئومێدى (الیائسون), چیم, خه‌مبارى, باب, ... هتد) كو فلمێ المرپیه‌ خه‌مبارى, چه‌ندین خه‌لاتێت گران بها ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینان چ یێت نافخویى یان نیڤ ده‌وله‌تى, ل ته‌هران 1974 و تشقند 1976 هه‌روه‌سا خه‌لاتێ ره‌خنا جیهانى ل ڤیسته‌ڤالا ڤینیسیا ل سالا 1972, هه‌روه‌سا ل ڤیسته‌ڤالا نیڤ ده‌وله‌تى یا سان ریمو ل سالا 1977 بو ماوێ حه‌فتیه‌كێ فلمێت گونایى دهاتنه‌ نیشان دان وه‌ك رێزگرتنه‌ك بو وى ژ وان ژى (ئومێد, خه‌مبارى, الچیم, باب, (هه‌ڤال)الرفیق0, (نه‌ ئارامى)القلق).ل سه‌ر ئاستێ توركیا ژى ل سالا 1971 فلمێت وى (الچیم, خه‌مبارى المرپیه‌, الیائسون بێ ئومێدى) هه‌رسێ خه‌لاتێت ئێكێ یێت ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ ب ده‌ست خوڤه‌ ئینان, گونایى وه‌ك باشترین سینارێست و ده‌رهێنه‌ر هاته‌ هه‌ژمارتن, و باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام, و دهه‌مان سال دا رومانا وى یا ب ناڤ و ده‌نگ (ستوخار مرن) بو جارا ئێكێ ژ لایێ ده‌زگه‌هێ دوست یێ به‌لاڤكرنێ هاته‌ چاپكرن.براستى ئه‌ڤ سه‌ركفتنه‌ دمێژویا هونه‌رى یا جیهانێ دا یا كێم وێنه‌یه‌, و جهێ فه‌خرێ یه‌, ئایا نهێنیا سه‌ركه‌فتنا گونایى چ تشته‌؟ بێ گومان بابه‌تێت راست گوو یێت ژ ژیانا روژانه‌ یا خه‌لكێ نه‌, ب تایبه‌تى روژهه‌لاتێ وێ, جهێ كوردا, زێده‌بارى هوستایه‌یتا وى د جێ به‌جێ كرنا كارى دا.و هوسا گونایى بو ناڤدارترین هونه‌رمه‌ندێ وى سه‌رده‌مى یێ توركیا, و ل هه‌مان ده‌م بو جهێ نه‌رحه‌تى و دلگرانیا دوژمنێت وى و ده‌سته‌لاتا حوكم دار, هنده‌ك جارا دا ده‌سته‌سه‌ر كه‌ن ژ بو پرسیار كرنێ و ب روژا دما گرتى, بێى هه‌ر ئه‌گه‌ره‌ك, و گه‌له‌ك جارا دگوتێ هه‌ره‌ ده‌رڤه‌یى وه‌لاتى, و جاران ژى پولیسا ئێكسه‌ر گه‌فێت كوشتنێ.گونایێ دلێر هیچ گرنگیه‌گ ب ڤان هه‌مى رویدان و بابه‌تا نه‌ددا, به‌لێ وى زور ب هشیارى كارێ خوه‌ ئه‌نجام ددا, و برێكێت یاسایى و دستورى, به‌رى گونایى هه‌ر فلمه‌كێ خو چێبكه‌ت, سیناریویێت وى ل سه‌ر چه‌ند لیژنێت سانسورى را دچوون, ژوانژى لیژنا له‌شكرى, باراپتر رازیبوون ل سه‌ر دهات, و رێك ددایێ بهێنه‌ وێنه‌كرن, به‌لێ ل ده‌مێ ب دوماهیك ئینانێ و نیشاندانێ, نه‌دهێلا بهێنه‌ نیشاندان.ب مه‌ره‌ما ترساندنا وى دویفچوونا هه‌مى لڤینیت وى هاته‌ كرن ژ رابوون و روینشت و كارێت وى و مالا وى ژى كه‌ته‌ بن چاڤدێریا پولیسا, تاكو شیان پیلانه‌كێ بو ب تومه‌تا هاریكاریا قوتابیێت شوره‌شگێر, و ڤه‌شارتنا وان دمالدا, د دادگه‌هاكا شكلى دا و ئه‌وێ دان بهه‌مى تشتا كر و ب درێژى به‌حسێ وێ هاریكاریا وى بو وان قوتابیا كرى كر, و دادگه‌هێ هه‌ول داكو تومه‌تا هندێ ئه‌وى كوگه‌هه‌كا ته‌مام یا چه‌كى یا بو تیرورستا برى, و پتر ژ 70 هزار لیرێت توركی یێت داینێ, به‌لێ نه‌شییان ڤێ چه‌ندێ ب سه‌لمینن, و ل 17/ئادارێ 1972 ب 7 سالا زیندانكر دگه‌ل كارێت گران و ئێكسه‌ر ژ هولا دادگه‌هێ بره‌ استانبول بو زیندانا سلیمیێ.دگوتنه‌كێ دا دگه‌ل روژنامه‌كێ پشتى كو پرسیار ژێ هاتیه‌ كرن كو ئه‌و دشیا دان پێ دانێ ب وان تشتا نه‌كه‌ت و ئه‌و دا یێ گونه‌ه ژ دادگه‌هێ ده‌ركه‌ڤیت ژ به‌ركو ژ به‌لگه‌ ل سه‌ر وى نه‌بوون د به‌رسڤا خوه‌ دا گوت (ئه‌گه‌ر نوكه‌ ژى ئه‌و قوتابى داخوازا هاریكاریێ ژمن بكه‌ن یا من پێ چێببیت دێ بو وان كه‌م).ل 10/ ته‌مموز 1972 د نامه‌كا خودا ژ زیندانا سلیمیێ بو هه‌ڤژینا خو (فاتوش) (خوشتڤیا من ژیانێ وه‌سا بومه‌ نه‌ نڤێسى بو كو ئه‌م كو ژیانه‌كا خوش و هێمن ببورینین. ئه‌وژى ژ به‌رئه‌گه‌ره‌كێ بچویك كو ئه‌م هه‌ست ب ئێش و ئازارێت كه‌سێت دى دكه‌ین, و ئه‌م وه‌سا ددانین هه‌روه‌كى ئێش و ئازارێت مه‌, و ئه‌م بو ده‌رده‌سه‌ریێت هنده‌ك مروڤا دئێشین مه‌ ئه‌و مروڤ نه‌دیتینه‌, روندكێت وان ئاگرى به‌ردده‌نه‌ هناڤێت مه‌, مه‌ روندك بو پشیكا ژى یێت باراندین و مه‌ هێلینێت چویچكا و سروشت هه‌مى یێ پاراستى, چه‌ند جوانه‌ ئه‌م به‌شدارى خه‌مێت كه‌سێت دیتر ببین, چه‌ند تشته‌كێ مه‌زنه‌ تو هاریكاریا خه‌لكى بكه‌یى دا ژ ئاریشێت خو قورتال ببن, ئه‌ز گه‌له‌ك دژیانا خوه‌دا ئێشام و من تێرا خو نه‌خوشى دیتن, به‌لێ چه‌ند ئه‌ڤ ژیانه‌ یا جوان و خوشه‌, حه‌ژ خه‌لكى بكه‌ و هاریكاریا وان بكه‌, ئێكا هند بكه‌ ئه‌وژى حه‌ژته‌ بكه‌ن, ژ ژیانێ بێ زار نه‌به‌, به‌لكو نه‌هێله‌ خوشى ژته‌ دویربكه‌ڤیت, به‌رهنگاریا ئێش و ئازارێت ژیانێ بخوشیى بكه‌).

ليست هناك تعليقات:

إرسال تعليق