باشوریێ خوه‌راگر ... یه‌لماز گونایى

شینوار كه‌مال
حه‌مید و گولو بیتون خێزانه‌كا كوردا هه‌ژار, مینا ب ده‌هان كوردا پشتى هاتینه‌ راكرن ژ گوندێ (سێوه‌رك) ئه‌وێ سه‌ر ب باژێرێ موشێ ڤه‌, بو گوندێ (یێنیجه‌) كو 27 كم ژ باژێرێ (ئه‌ده‌نه‌) دویره‌ و دكه‌ڤیته‌ باكورێ كوردستانێ و ناڤێ بنه‌مالا وان هاتیه‌ گوهرین بو (بیتون).ل ده‌سپێكا گولانا سالا 1937 خودێ زاروكه‌ك دا ڤێ خێزانى و ناڤێ وى كره‌ (یه‌لماز) ئانكو رامانا وى ب كوردى (بهێز) داكو ببیته‌ كه‌سه‌كێ بهێز و جوتیاره‌كێ زێره‌ك هارى بابێ خو بارێ گرانێ ژیانێ راكه‌ت, بیتون ژى وه‌كى هه‌مى مالێت دى ژیانه‌كا سه‌خت و كاركرن ژ سپێدێ تا ئێڤارى ل ناڤا زه‌ڤێت ئه‌ردى بو خزمه‌تا هنده‌ك مروڤا كو دبێژنێ (ئاغا) به‌رامبه‌ر كریه‌كا كێم. یا بێ گومانه‌ كو ژیانا یه‌لمازێ بچویك ژى وه‌كى یا زاروكێت گوندى بو, ژ برسا و رویسى و سه‌رما و كاركرن ل ژیه‌كێ زورێ بچویك كو دناڤه‌راستا 5-6 سال دا , ل ناڤا زه‌ڤیا, و كێلان و چاندن و چنینا په‌مبى, كو ڤێ چه‌ندێ هه‌میێ كارتێكرن ل سه‌ر ژیانا وى یا پاشه‌روژێ كربو ئه‌و بخو دبێژیت (هێشتا ئه‌و نه‌خوشى و ته‌حلاتى و ئێشا من ب زاروكینیا خو دیتى یێ ل بیرا من, و بیرا من دهێت چ جارا مه‌ نه‌ دیت خوشى دمالا مه‌دا, بابێ من سه‌را بێ بها ترین تشت دا ده‌یكا من قوتیت و ژمال ده‌رێخیت و گه‌له‌ك جارا ئه‌م زاروك ژى دگه‌ل ده‌ردئێخستین, و ل به‌ر ده‌رێ مه‌ داره‌كا تویێ و دوویێت هژیرا هه‌بوون و ئه‌م تا سپێدێ ل بن دنڤستین, و گه‌له‌ك جارا ژى دا ده‌ستى مه‌ گریت و پیا چینه‌ مالا پسمامه‌كێ وێ ل ئه‌ده‌نه‌, و ئه‌ز چ جارا وان سترانێت كوردى یێت تژى كوڤان و توندى و توله‌ڤه‌كرن یێت وێ ب درێژاهیا رێكێ دگه‌ل روندكا دگووتن ژبیرناكه‌م).تا ژیێ 7 سالیێ ژلایێ گوهرینا ڤه‌ ژیانا وى تا ره‌ده‌كى یا ئارام بوو, لێ پشتى هینگێ بابێ وى ژنه‌كا دى ئینا, ژیانا سه‌خت وه‌ل یه‌لمازى كربو كو دژیانه‌كا بزحمه‌ت دا بژیت هه‌ر ژ دایك بوونا وى, به‌لێ وێ ژیانێ هه‌ڤركیا وى جورێ ژیانێ خو ژ زاروكینیا وى ل ده‌ف په‌یدا كر, یه‌لماز دبێژیت (ئه‌ز كورێ جوتیاره‌كێ هه‌ژارم, ئانكو دڤێت تو شێوه‌یه‌كێ ده‌ست نیشانكرى یێ ژیانێ بژى, كو ئه‌ڤ چه‌نده‌ هنده‌ك بوچوونێت كویر ل سه‌ر هه‌ستێت مروڤى دهێلیت, هه‌ڤالێ منێ زاروكیینێ ناڤى َوى (سلو) بو, كورێ جوتیاره‌كێ هه‌ژارێ وه‌كى بابێ من بوو, كورێت ئاغا ئه‌م نه‌چار دكرین یاریا عه‌ره‌بانى و هه‌سپى دگه‌ل وان بكه‌ین, كو هه‌مى گاڤا ئه‌و دبوونه‌ عه‌ره‌بانه‌ و ئه‌مژى هه‌سپ, و مه‌ ئه‌و ددویف خورا دكێشان, جاره‌كێ سلو وه‌سا نه‌خوش بو بره‌ نه‌خوش خانێ به‌لێ سلو ل سه‌ر عه‌ره‌بانه‌كا گامێشا ددویف خورا دكێشا له‌شه‌كێ بێ روح زڤرانده‌ڤه‌, ژ هینگێ وه‌ره‌ ئێدێ ئه‌ز نه‌ بوونه‌ هه‌سپێ عه‌ره‌بانێت كورێت ئاغا ).هه‌مى گرنگى دان و هزرێت وى بو تشته‌كى بتنێ دچوون ئه‌وژى فێركرن , و به‌رده‌وامى دانا خواندنێ یه‌, ئه‌ڤه‌یه‌ یه‌لمازى سوز پێ دایه‌ خو, به‌لێ فێربوون و ب هه‌ر بهایه‌كێ هه‌بیت, و جه‌ختێ د رومانا خویا بناڤێ (ستوخوار مرن)ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ دكه‌ت, قاره‌مانێ وێ (ره‌مزى) كورێ كامبێرێ جوتیار, ئه‌وى هه‌مى هه‌ول ددان بتنێ دا كورێ خو فرێكه‌ته‌ به‌رخواندنێ, ل ده‌مێ خواندنا ڤێ رومانێ مروڤ هه‌ست ب وه‌كهه‌ڤیه‌كێ دناڤبه‌را ژیانا ره‌مزى و یه‌لمازى دا دبینیت, سه‌رارایى بچوكاتیا ژیێ وى وه‌كى زاروكه‌كێ بچویك یێ دلوڤان ودلته‌نگ لێ دهه‌مان ده‌مدا سه‌رهشك و ركو دژى وى تشتێ نه‌ ب دلێ وى, د كومه‌لگه‌هه‌كێ ئاغاتى یێ پاشكه‌فتى, هه‌مى هه‌ولا دده‌ت داكو ببیته‌ مروڤه‌كێ ئازاد, كو وه‌سا دیاردكه‌ت گهه‌شتنا هه‌مى ئارمانجا ب رێكا خواندن و زانینێ یه‌, ئه‌وا كو دڤێت مروڤ هه‌ر به‌رده‌وامیێ پێ بده‌ت خو ئه‌گه‌ر چ ئاسته‌نگ ژى بكه‌ڤنه‌ درێكا مروڤى دا.ژبلى خه‌یال و نڤێسینێت یه‌لمازى ئه‌ڤ چه‌نده‌ براستى ژى دژیانا وى دا هه‌بوو, سه‌ره‌رایى دویركه‌فتنا زوى یا بابێ وى ژ مالا وان و ئاسته‌نگێت ژیانێ یه‌لمازى دگه‌ل كاركرنێ ل ناڤ ئه‌ردى به‌رده‌وامى دا خواندنا خه‌وه‌ سێ قوناغێت سه‌رتایى ل گوندى خواندن, و خواندنا خوه‌یا ناڤنجى و ئاماده‌یى ل باژێرى ئه‌ده‌نه‌ ب دوماهیك ئینا سه‌ره‌رایى هه‌مى ئاسته‌نگ و نه‌خوشیا كو بروژێ دخواندن و ب شه‌ڤ شول دكر داكو خێزانا خوه‌ ب خودان بكه‌ت و خوارن و جل به‌رگ و كتێبێت خواندنگه‌هێ ب ده‌ست خوڤه‌ بێخیت, ئێكسه‌ر یه‌لمازى زانى كو ئه‌و دشه‌رێ دگه‌ل ژیانى دا یێ بتنێ یه‌ و دڤێت ئه‌و به‌رهنگاریا ئاسته‌نگێت ژیانا خوه‌ بكه‌ت ئه‌گه‌ر خوه‌ چاوابیت, وى دزانى كو سه‌ركه‌فتن ل سه‌ر ڤان ئاسته‌نگا ئه‌وه‌ كو ئه‌و ب دروستاهى دژیانێ بگه‌هیت و خوه‌ نێزیكى خه‌لكى بكه‌ت دا بزانیت و هه‌ست ب ئێش و ده‌رده‌سه‌ریێت وان بكه‌ت.هه‌ركه‌سه‌كێ گونایى دیتبا ئه‌و برسقینا ئومێدا ئه‌وا چ جارا نه‌ دڤه‌مرى دچاڤێت ویدا ددیت,و هه‌ركه‌سێ گوه لێ دبو هه‌ست ب هندێ دكر كو تولڤه‌كرن بسه‌ر ده‌نگێ وى یێ هشك دكه‌فت.ژ وان كارێت وى ل ده‌مێ خَواندنێ دكرن, توفك و فسته‌ق ل سه‌ر جادا دفروتن و پاشى روژنامه‌ دفروتن و ددویفدا بویه‌ كرێكارێ دانا شولیا یا فلما ل كومپانیا (ئاند فیلم) یا سینه‌مایى, پاشى چو كومپانیا (كمال فیلم) كو روژانه‌ هه‌شت لیره‌ ددانى و جاران ژى وه‌ك كومبارس دناڤ فلمان دا كاردكر.دناڤه‌راستا سالێت 1952 تا 1954 ل كومپانیا كه‌مال فیلم كاردكر, ڤى ده‌مى كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر گونایى هه‌بوو, و بو هویێ نیاسینا وى بو ژیانا خه‌لكێ بن ده‌ست ژ كرێكار و جوتیار و گوندییا, نه‌مازه‌ كوردێت وه‌كى وى, كو دڤیا ل دویف داخوازیا كومپانیا سینه‌مایى ئه‌و بچیت ل گوند و باژێر و باژێركا بگه‌ریێت ژبو ریكلامێت فلما و دانا شولى یا وان, نه‌مازه‌ ده‌ڤه‌رێت باكورێ كوردستانێ بتایبه‌ت ئه‌لعزیز و غازى عنتاب و دیاربكه‌ر و گه‌له‌كێت دیتر.بێگومان گه‌ریانا وى ل وان ده‌ڤه‌را و تێكه‌لیا دگه‌ل خه‌لكێ وى و دان و ستاندن دگه‌ل كوردا بوونه‌ ئه‌گه‌رێ زانینا وى بو جورێ ژیانا وان و و راستیا ژیانا وان, كو وه‌ل یه‌لمازى دكر هزرێت خوه‌ دگه‌له‌ك كارادا بكه‌ت, و چه‌ندیت پرسێت به‌رزه‌ ژ خوه‌ بكه‌ت, وه‌ك ما گه‌لو ئه‌ز ژى ب نه‌ژادى خوه‌ نه‌كوردم؟ بوى بابێ من چبو ده‌ڤه‌رێت توركا؟ بوچى ئه‌ڤ جیاوازیا مه‌زن دناڤبه‌را ژیانا ڤان ده‌ڤه‌را و ده‌ڤه‌رێت تورك نشین ژلایێ پێشڤه‌چوونا جڤاكى و ئابورى و جورێ ژیانێ ڤه‌ هه‌یه‌ و گه‌له‌ك پرسێن دیتر.كو بێ گومانه‌ ئه‌ڤ چه‌نده‌ ببو بناغه‌یێ سه‌ره‌كى یێ هه‌مى به‌رهه‌مێت گونایى, كو ئه‌وى ل نڤێسینیت خوه‌ یێت ده‌سپێكى پشت به‌ستى كربو سه‌ر تاكو گهه‌شتیه‌ كارێت وى یێت سینه‌مایى ژى, ئانكو نڤێسین و كارێت وى نه‌ ژ نشكه‌كێ ڤه‌ هاتبوون.ژ زاروكینیا خو داخبارى كارێت هونه‌رى بو ژ به‌ر كو بابێ وى كه‌سه‌كێ هونه‌ر دوست بوو و به‌رده‌وام ل ئاهه‌نگ و بیره‌وه‌ریا ستران دگوتن و ئامیرێ سازێ لێددا دیسان هه‌روه‌سا ده‌یكا وى ب درێژاهیا شه‌ڤێن زڤستانا چیروكێت ل دور مێژویا كوردا و چیڤانوك و ئه‌فسانه‌یێت كوردى دگوتن و مالا وان به‌رده‌وام تژى دبوو ژ مێهڤانا ژ بو گوهدارى كرنا چیروكێت ده‌یكا وى, یه‌لماز بخو دبێژیت (ژ زاروكینیا خوه‌ من گه‌له‌ك حه‌ز دكر وان هه‌مى چیروكا بنڤێسم به‌لێ من نڤێسین نه‌دزانى) دیسان پیره‌مێره‌كێ گوندێ وان ناڤێ وى (یاقوب) بو كه‌سه‌كێَ ره‌هوان بو دچێكرنا شعرێ دا و گوتنا سترانێ و لێدانا ئامیرێ سازێ و ڤى پیره‌مێرى گه‌له‌ك حه‌ژ یه‌لمازى دكر و ئێكه‌م كه‌س بو چێكرنا شعرێ نیشا وى دایى, بو جارا ئێكێ ده‌مێ چویه‌ دهولا سینه‌مایه‌ ژ یێ وى 13 سال بوون.یه‌لمازى خواندنا خوه‌ یا دوواناڤنجى ل سالا 1955 ب دوماهى ئینا و به‌ره‌ف زانكویا ئه‌نقه‌ره‌ ڤه‌ چوو و ل كولیژا ماف هاته‌ وه‌رگرتن, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا به‌لكو بتنێ دوو مه‌ها ما ل وێرێ و جاره‌كا دى به‌ره‌ف ئه‌ده‌نه‌ زڤرى ڤه‌ و ئه‌گه‌ر ژى سه‌ختیا بارێ ئابورى بو, كو یا پَتڤى بو ئه‌و كاربكه‌ت و خێزانا خوه‌ یا پێك دهات (ژ چوار برا و دوو خویشكا) بخودان بكه‌ت, له‌ورا زڤریڤه‌ ئه‌ده‌نه‌ و هه‌ر ئێكسه‌ر ل كومپانیایا (دار فیلم) یا كرێ كرنا فلما كار كر.به‌لێ وى هه‌ر خواندن نه‌هێلا و به‌ره‌ف سته‌مبولێ ڤه‌ چوو, چوو كولیژا ئابورى, ل ڤى ده‌مى گه‌له‌ك حه‌ژ كارێ ئه‌ده‌بى و نڤێسینى دكر ب تایبه‌ت نڤێسینا چیروكا, ل هه‌مان ده‌م دگه‌ل هه‌ڤالێت خوه‌ دوو گوڤار ب ناڤێ (بوران ) و (دوروك) ده‌رێخستن, لى ژیى وان ژ به‌ر ئه‌گه‌رێت ماددى گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا.یه‌لمازى ب گه‌رمى ده‌ست ب نڤێسینا چیروكێت ریالیزمى كر, و ناڤه‌روكا چیروكێت وى ل دور بابه‌تێت جورا و جور بوون. و وى هه‌ول ددا سه‌رهاتیا ژیانا خوه‌ و كه‌سێت ل ده‌ور و به‌رێت خوه‌ بینیته‌ سه‌ركاغه‌زا و به‌لاڤ بكه‌ت و كرێتیا ژیانا روژانه‌ ب شێوه‌یه‌كێ ئێسكه‌ر و وئاشكه‌را نیشا بده‌ت, و ل دویف گووتنا چه‌ندین ره‌خنه‌گرا چیروكێت یه‌لمازى ببونه‌ خودیكا جڤاكێ بن ده‌ست و هه‌ژار.تاكو روژه‌كێ ژ روژان پشتى به‌لاڤ كرنا چیروكه‌كا وى ل سالا 1975 ئه‌وا بناڤێ (هاوكێشا ب سێ نهێنیا) ئه‌و چیروكا كورتا ل گوڤارا (دویفچونێت هونه‌ر ئون ئوچ)هاتیه‌ بلاڤ كرن.ئه‌ڤ چیروكه‌ به‌حسێ ژیانا وێ كچا لاو یا كو هه‌ژاریێ و بنه‌ده‌ستیێ و دسه‌ردابرنێ د كومه‌لگه‌هێ ئاغاتیێ دا ئه‌و كریه‌ قوربانى ,تاوانا وێ كچى ئه‌وه‌ كو وێ وێ هێز و جساره‌ت دایه‌ خوه‌ و به‌رامبه‌ر زولم و ته‌عدایا ئاغایى گوتیه‌ (دێ هه‌ر روژه‌كێ دوماهیكا ته‌ژى هێت) , بالا هێزیت دویفچوون و چاڤدێریا سیاسى كێشا و ئه‌و رستا هه‌نى مینا بومبویه‌كێ لێكر و هێجه‌ت كره‌ ئه‌و كو یه‌لماز ب تاوانا پروپاگندێ بو كومینیستى و چیروك هاته‌ قه‌ده‌غه‌كرن و یه‌لماز دا دادگه‌هێ و یه‌لماز ب سال و نیڤ زیندان كرن و شه‌ش هه‌یڤا ژى دویرئێخستن بو باژێرێ قونیا.ئه‌ڤه‌ ئێكه‌م جار بوو و ناڤێ وى دهێته‌ نیاسین بكه‌سكێ نه‌رحه‌ت و جارا ئێكێ بوو تاكو دوماهیكا ژیانا وى هه‌مى كارێت وى كه‌تنه‌ ژێر چاڤدێرى و دویف چوونێ و هه‌مى حكومه‌تێت توركى یێت ئێك ل دویف ئێكى بێى جیاوازیا هزر و نێرینیت وان یێت سیاسى و ئایدولوژى ئه‌ڤ سیاسه‌ته‌ ده‌رحه‌قى یه‌لمازى ئه‌نجام ددا.دگه‌ل نڤێسینا چیروكێ ژى یه‌لمازى سیناریوویێن جورا و جور بو فلمێت سینه‌مایى دنڤێسین, و یا بێ گومانه‌ كو هاتنا وى بو ناڤ كارێ سینه‌مایى ژنشكه‌كێ ڤه‌ نه‌بو به‌لكو كاركرنا وى ژ زاروكینى دناڤ كه‌ش و هه‌وایێ سینه‌مایى دا و ڤیانا كارێت ئه‌ده‌بى و سه‌ركه‌فتنا سیناریویێت وى وه‌ل وى كر كو ئه‌و ب هه‌مى هێز و شیان بچیته‌ دناڤ وارێ سینه‌مایى دا.هه‌ڤالێت وى یێت نێزیك (عاتف یه‌لماز و ئازار كه‌مال) ل وى ده‌مى خوه‌ لێ كره‌ خودان و بره‌ كومپانیا خوه‌ (كمال فیلم) و ل وێرى یه‌لمازى سیناریو نڤێسین و بو ئه‌كته‌ر و هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى, له‌ورا ژى ئه‌وى ئه‌ڤ هه‌ردو هه‌ڤالێن خوه‌ ب درێژاهیا ژیانا خوه‌ وه‌ك ماموستایێن خوه‌ ددانان.ل وى ده‌مى یه‌لماز بیتون به‌شدارى د نه‌ه فلمان داكر و ژ نێزیك ئاگه‌هدارى فلمسازیێ بو و شاره‌زاییه‌كا باش ژ بو چێكرنا فلمان ل ده‌ف په‌یدا بو و شیانێت زارڤه‌كه‌ریێ ل ده‌ف وى ئێكجار دباش بوون نه‌مازه‌ كارێت وى یێت ده‌سپێكى وه‌ك (زاروكێت ڤى وه‌لاتى, خه‌زالا سور, دوو مێرچاك, وه‌رزێ تویتنى ... و گه‌له‌كێت دى ) كو بالا حه‌ژێكه‌ر و بینه‌رێت سینه‌مایێ ب گشتى كێشا نه‌مازه‌ فلمێ (زاروكێت ڤى وه‌لاتى) یێ ده‌رهێنه‌ر (عاتف یه‌لماز) ئه‌ڤ فلمه‌ ل سالا 1961 هاته‌ نیشان دان و به‌شدارى ڤیسته‌ڤالا فلمێن توركى ل ئه‌زمیرێ بو و بو فلمه‌كێ جیهانى و ئه‌ڤ ئه‌كته‌رێ خودان شیان بو جهێ سحبه‌تا پرانیا خه‌لكى.ئه‌ڤ چه‌نده‌ هه‌مى ئه‌نجام ددان به‌رى كو بهێته‌ گرتن و ئه‌و حوكمێ ده‌رحه‌قى وى ده‌ركه‌تى بهێته‌ جێ به‌جێ كرن و ب شه‌ڤ و روژ هێزیت پاراستن و دویفچوونا سیاسى ل دویف دگه‌ریان, داكو سزایێ خوه‌ جێ به‌جێ بكه‌ت, لى َوى چ گرنگى نه‌ددا ڤى حوكمێ زالم و ب ساناهى خوه‌ نه‌دا ده‌ستێ وان.سه‌ره‌رایى هندێ كو شیان دگه‌له‌ك واران دا هه‌بوون به‌لێ وى هونه‌رێ حه‌فتێ وه‌ك كارێ خوه‌ ژێ گرت, ژ به‌رك ئێك ژ بهێزترین رێكێت كارتێكرنى یه‌ ل سه‌ر دوزا گه‌لا و دبێژن هونه‌رێ سینه‌مایێ هێزه‌كا ژ رادده‌یى به‌ده‌ر یا هه‌یى و ژهه‌مى كارێت دى پتر دشێت كارتێكرنا ل سه‌ر پتریا ته‌خێت جه‌ماوه‌رى بكه‌ت ژ به‌ر ڤێ یه‌كێ (لینین) دبێژت (دناڤ هه‌مى هونه‌را دا هونه‌رێ سنیه‌مایى ژ هه‌میا بومه‌ گرنگ تره‌, ژ به‌ر بساناهى گهه‌شتناوى كو ب رێكا دیتنێ یه‌, و ئاراسته‌كرنا وى یا ئێكسه‌ر بو به‌رفره‌هترین كه‌رتێت خه‌لكى و و ئێك ژگرنگترین ئامرازێت ئاڤاكرنا جه‌ماوه‌رى یه‌, زێده‌بارى كو روله‌كێ زورێ گرنگ د پێشڤه‌برنا ئه‌ده‌بێ روحى دا یا هه‌یى).پشتى بورینا 4 سالا ژ خوه‌ ڤه‌شارتن و ره‌ڤێ. ل سالا 1961 ژلایێ پولیسان ڤه‌ هاته‌ گرتن و ژ وى ده‌مى و هێرڤه‌ زیندان بو مالا وى یا سروشتى.ب زیندانكرنا وى حكومه‌ت ل وێ هیڤیى بوو كو ئه‌و ئێدى دێ ژ جیهانا سینه‌مایى و بینه‌رێت خوه‌ دویر كه‌ڤیت لێ ئه‌و هه‌مى د بوچون و پێشبینیێت خوه‌دا شاش ده‌ركه‌تن و ڤیانا وى بو ئازادى و سه‌ركه‌فتنێ و كارێ وى, ژ هیڤى و ئێرادا دوژمنێت وى گه‌له‌ك مه‌زنتربوو.زیندان ببو قوتابخانا ئاڤاكرنا كه‌سایه‌یتا وى یا سیاسى و هونه‌رى یه‌لماز دبێژیت ئه‌ڤه‌ جارا ئێكێ بو من گوه ل ڤى ناڤى دبیت و (ئه‌ز دوو سالان هاتمه‌ زیندان كرن ل سه‌ر ڤێ گوتنێ بێى كو بزانم كا هه‌ر رامانا وێ چیه‌, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ وه‌ل من كر ئه‌ز ل دویف ڤێ گوتنێ بچم كا ئه‌ز ژ به‌ر چ كه‌تیمه‌ زیندانێ دا و من دزیندانێ دا كارێت ماركس و لینین و ئینگلێس خواندن و سالێت زیندانا من و دویرئێخستنا من بو باژێرێ قونیا بو من فێرگه‌ها ژیانێ بوون).دزیندانێ دا كارێ وى یێ به‌رده‌وام بوو چیروك و سیناریو نڤێسین و ئێك ل دویف ئێكى فرێ دكرنه‌ وه‌شانخانا, ب هیڤیا چاپكرن و به‌لاڤ كرنا وان, لێ خودانێت چاپخانێت بازرگانى نه‌دوێران به‌لاڤ بكه‌ن, نه‌ژ به‌ركو یه‌لماز زیندانیێ سیاسى بو به‌لكى نڤێسینیت وى د راست گوو و ددرست بوون و خودیكا ژیانا وى سه‌رده‌مى بوون. ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى ناڤى ب ریالیزما نوى ڤه‌ هاته‌ گرێدان و ب سایا كارێت خوه‌ بوو نوینه‌رێ وى ده‌مى یێ (نه‌و ریالیزم) نه‌ بتنێ ل توركیا به‌لكول ته‌ڤایا روژهه‌لاتا ناڤین ژى .رومانا وى یا هه‌ره‌ ب ناڤ و ده‌نگ (مرن ستووخوار) دناڤا دیوارێت زیندانێ دا نڤێسى بوو و ئه‌ڤ رومانه‌ ب چه‌ندین زمانێت جیهانى هاتیه‌ وه‌رگێران و چه‌ندین جارا هاتیه‌ چاپكرن.ددرێژاهیا وى ده‌مێ یه‌لماز دزیندانێ دا, ئه‌وى بیر ل هندێ دكر كا گه‌لو پشتى ئه‌و ژ زیندانێ ده‌ردكه‌ڤیت دێ چكه‌ت؟ و وى باش دزانى كو ئه‌و یێ كه‌تیه‌ ژێر چاڤدێریێ و ژ بو ده‌سته‌لاتێ بوویه‌ نیشان, و لڤى ده‌مى هزار وى هه‌مى ئه‌و بو كو بتنێ سینه‌ما دێ هه‌مى هیڤى و ئارمانجێت وى جێبه‌جێ بكه‌ت.ب راستى ژى ئه‌و خه‌ون زوى ب جه نه‌هاتن و پشتى ده‌ركه‌فتنا وى ژ زیندانى, ئه‌و گه‌له‌ك ل كارى گه‌ریا و خو بلا چ كاربیت, داكو بشێت ب ئه‌ركێ خودان كرنا مالا خوه‌ راببیت, و بو ماوێ سال و نیڤا ما بێ كار پاشى و ئه‌و هه‌ڤالێت وى حه‌ژێدكر و باوه‌رى پێ دهات پتریا وان پشتا خودایێ ژ به‌ر كو رویدانا زیندانكرن و حوكم كرنا وى كارتێكرن كر بو سه‌ر كه‌سێت ده‌ر دورا وى لێ به‌لێ هه‌ڤالێ وى (فرهاد جیهان) ئه‌وى َوه‌ك هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى كاردكر و فلمه‌ك ئاماده‌دكر, داخواز ژێ كر كو ئه‌و سیناریویه‌كێ بنڤێسیت داكو ئه‌و بكه‌ته‌ فلم دا كو چ ئاسته‌نگ و رێگر بو دروست نه‌بن بلا ئه‌ڤ سیناریویه‌ یا بێ ناڤ بیت و ل ژێر ناڤه‌كێ دى بیت, ژ به‌ر ڤێ چه‌ندى و چه‌ندین ئه‌گه‌رێت دیتر یه‌لماز بووتون ناڤێ خوه‌ گوهرى و ناڤێ ده‌ستكرد یێ كو ل جیهانێ هه‌میێ پى َهاتیه‌ نیاسین گونایى ئانكو باشورى ل سه‌ر خوه‌ دانا و ناڤى َوى ژ وێرێ پێڤه‌ بو (یه‌لماز گونایى) ئانكو باشوریێ خوراگر یان ناهێته‌ شكاندن و مه‌به‌ست ژ په‌یڤا باشور ئانكو باشورێ توركیا كو دبیته‌ باكورێ كوردستانا مه‌زن ورامانا ناڤێ وى ب كوردى دبیته‌ (كوردێ خوراگر), و چیروكا ئه‌ده‌بى (المقدامان (هه‌ردو كه‌سێت زیره‌ك)) كره‌ فلم و گونایى ب رولێ سه‌ره‌كى تێدا رادبو ل سالا 1964 و ناڤ و ده‌نگه‌كى َمه‌زن هه‌بوو.پاشان ئه‌و بو ئه‌و كاره‌ك بخوه‌ ل كومپانیا (میرێج فیلم) یا سینه‌مایى دیت, كو ل سالا 1963 و ژ وێ روژى َو هێرڤه‌ گونایى بو داگیركه‌رێ په‌ردا سینه‌ما توركى و بو ئه‌كته‌ر و سینارێست هه‌رى سه‌ركه‌فتى.ژ به‌ركو ئه‌و رولێت ئه‌و دناڤا فلمان دا پێ رادبو گه‌لك ب هوستایى و شاره‌زایى ئه‌نجام ددان له‌ورا روژا بو روژ بینه‌ر پێڤه‌ دهاتنه‌ گرێدان.بێگومان هێزیت دوفچوونا وى دكر هه‌مى رابوون و روینشتن و كارێت گونایى ل بن چاڤدێریا وان بوون, و ب سه‌ركه‌فتن و پێشڤه‌چوونا وى, د نه‌ رحه‌ت بوون و دیسان چینا برژوازى و سه‌رمایه‌دار ژى ب ڤێ چه‌ندێ د نه‌ رحه‌ت بوون, و مانه‌ حێبه‌تێ گه‌لو چه‌وا و بوچى ئه‌ڤ كه‌سێ هه‌نى یێ كریت و هه‌ژار بێ خودان كو چارێكه‌كا ئه‌كته‌رێت دناڤا فلمێت وى ده‌مى دا نه‌یێ جوان بو هوسا ب پێش كه‌ڤیت و یێت مه‌ نه‌, و روژ بو روژ هولێت سینه‌مایى ژلایێ ویڤه‌ دهێنه‌ داگیركرن و جهێ خوه‌ دناڤا دلێ ب ملیونه‌ها كه‌سان دا دكه‌ت, ئه‌م چ بكه‌ین داكو رێكێ لێ بگرین.بڤى شێوه‌یى هێزیت نه‌ خێرخواز هه‌میا ده‌نگێ خوه‌ كرنه‌ ئێك و چه‌كێ خو كره‌ روژنامه‌ڤانیا زه‌ر یا كولانا و روژنامێت ئه‌رزان د رویێ وى دا ده‌رێخستن, گونایى دبێژیت (ئه‌و كه‌سێت ئه‌ز نه‌ڤێم ژ بازرگان و برژوازێت خودانێت سینه‌مایێ یێت كو ئه‌ز قه‌بول نه‌دكرم, نه‌چاربوون من قه‌بویل بكه‌ن, و دگوت ئه‌ڤ خورتێ هه‌نى یێ كریت رولێ خو ده‌هجاركى ژ ئه‌كته‌رێت مه‌ یێت وه‌كى پاشاێت جوانیێ باشتر دبینیت, ل وى ده‌مى من ب ده‌نگه‌كێ بلند گووت: ئه‌گه‌ر ئه‌كته‌رێت وه‌ پاشایێت جوان بن, بلا ئه‌ز ژى پاشایێ كرێتبم, ژ هینگێ و هێرڤه‌ ئه‌ڤ دناڤا روژنامه‌ڤانیێ دا ناساناڤه‌ ب ناڤێ منڤه‌ هاته‌ گرێدان).دوژمنێت گونایى هه‌مى هه‌ول ددان كو ناڤێ وى ژناڤ سینه‌ما توركى به‌رزه‌بكه‌ن, لێ هه‌مى هه‌ولێت وان به‌رف پویچ بوونێ و به‌رهاڤتنێ چوون, ئێدى بوو وان دیاربوو كو شه‌رێ دگه‌ل گونایى نه‌یێ بساناهى یه‌ و دێ زیانه‌كا مه‌زن گه‌هیته‌ وان و كومپانیێت وان یێت سینه‌مایى, له‌ورا وان سیاسه‌تا خوه‌ ده‌رباره‌یى گونایى گوهرى ئێدى شینا دوژمنكاریا وى هه‌ڤالینیا وى كر و داخوازا وى كر كو بچیته‌ كومپانیێت وان و دناڤ فلمێت واندا كاربكه‌ت, نه‌كو هندى حه‌ژێ دكر به‌لكو داكو ئه‌و پتر هه‌ڤركیا ئێك و دو بكه‌ن مفایێت ماددى بگه‌هیننه‌ كومپانێت خوه‌.ده‌ما كو خه‌لك دهاتنه‌ هولێت سینه‌مایێ ژبو دیتنا فلمه‌كێ گونایى, وان سه‌د ژ سه‌دێ دزانى كو ئه‌ودێ ده‌مه‌كى هه‌ر چه‌ندێ كێم ژى بیت دگه‌ل كه‌سایه‌تیه‌كێ و دگه‌ل چیروكه‌كێ دا ژین ئه‌و چیروك و كه‌سایه‌یتى وه‌كى یێت وانن. هه‌روه‌سا وان دزانى كو یه‌لماز دێ برێیا رولێ خوه‌ دناڤا فلمى دا دێ به‌حسێ ئاریشه‌یه‌كا ئه‌و ژ به‌ر دنالن كه‌ت, ئه‌ڤ چه‌نده‌ به‌روڤاژى وێ بوو یاكو دفلمێت توركى داهه‌یى, یێت كو پاشایێت جوانیێ ورلێ خوه‌ تێدا ددیتن, بینه‌رى تشته‌كێ نوى دڤێت, ئه‌و تشت یێ نێزیكى كه‌توارێ وان یێ زندى بیت, ئه‌ڤه‌ بتنێ نه‌ بوو به‌لكو وان مروڤا خو دكه‌سایه‌تیا گونایى و فلمێت ویدا ددیتن, ئه‌ڤه‌ بوو نهێنیا سه‌ركه‌فتنا یه‌لمازى, دیسان دبیت ئه‌گه‌ره‌كێ دى ژى دگه‌ل ڤى هه‌بیت و كێمتر نه‌بیت ژێ ژ بو سه‌ركه‌فتنێ, ئه‌وژى ئه‌و هه‌مى گوتن و كرێتكرنێت دوژمنێت وى ل سه‌ر وى دروست كرین, ده‌ما مروڤى گونایى ل سه‌ر شاشێ دیێت به‌روڤاژى وێ چه‌ندێ هه‌میى بوو, كه‌سایه‌تیه‌كا بهێز و جوان و رێك و پێك و بالكێش بالا به‌رز و خودان دیتنه‌كا كویر و شاره‌زا یا كو رامانێت مه‌زن ژێ دچوون, كو وه‌سا خویا دبوو كه‌سه‌كێ دل فره‌ه و ئیراده‌یه‌كا پیلایى یا كو نه‌هێته‌ چه‌ماندن و مێرچاكیه‌كا كێم و وێنه‌ یا كو به‌رامبه‌ر نه‌حه‌قیێ نه‌هێته‌ چه‌ماندن هه‌روه‌سا دلوڤانى و ڤیانا وى بو هه‌ژار و بێ خودانا, وه‌ل بینه‌را كربو كو گه‌له‌ك حه‌ز ژێ بكه‌ن.ل سالا 1966 گونایى وه‌ك هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى دگه‌ل (لگفى عمر عقاد) د فلمێ (یاسا سنورا) دا كاركر و ئه‌ڤ فلمه‌ ژ سیناریویا گونایى بو هه‌روه‌سا ورلێ سه‌ره‌كى ژى تێدا دگێرا.دڤى ده‌مى دا و تاكو سالا 1968 یه‌لماز وه‌ك ستێره‌كا گه‌شا سینه‌ما توركى هاته‌ نیاسین ژلایێ زارڤه‌كرنێ ڤه‌, كو ئێدى بده‌هان داخوزیێت به‌شداریا فلما بو دهاتن ژلایێ كومپانى و ده‌رهێنه‌رێت جوار و جور و ده‌رهێنه‌رێت ب ناڤ و ده‌نگ و خودان سه‌ربور, كو بكێماتى یه‌لمازى سالێ دد (10 ) فلمان دا وه‌ك رولێ سه‌ره‌كى كاردكر و و دناڤا پێنج سالا ندا ئه‌وى به‌شدارى د (60) فلمادا كر و ژ وان فلما (رویبارێ سور, كوژه‌كێ قوربانى, گیسكێ ره‌ش, بالندێ بریندار, هندى ئه‌ز بمرم ئه‌ز هه‌ر دژیم, گورگێ چیا كوچه‌رو, تا دوماهیك دلوپا خوینێ ژ له‌شێ من) و گه‌له‌كێن دیتر.گونایى دڤیا ژیانا كوردا یا مللى و سروشتێ كوردستانێ یێ جوان چیایێن بلند و ئاسێ ب رییا ناڤێ فلما و قه‌هره‌مانێت وان و هه‌لبژراتنا جهێت روودانا بوویه‌را نیشان بده‌ت, ژبه‌ر په‌روه‌دا وى یا مالێ یا هشك و بنگه‌هى َوى یێ مللى و سه‌رهاتیێت كو ب چاڤێت خوه‌ دیتین ئه‌و دشیا بچته‌ دناڤ ناڤه‌روكا ئێش و ئازارێت جڤاكى دا, داكو وى تشتى ب دروستاهى ب ریێا كامیرێ ب ڤه‌گوهێزیت ئانكو ده‌ستێ خوه‌ دانیته‌ سه‌ر برینێ, وه‌ك نموونه‌ فلمێ (كوچه‌رو) ئه‌ڤ فلمه‌ ب شێوه‌یكێ نه‌ ئێكسه‌ر (ژ به‌ر ترسا سانسورێ) سه‌رهاتیا قه‌رهه‌مانێ كورد یێ گه‌له‌رى یێ كو تا مرنێ دژى ده‌سته‌لات دارێت توركا شه‌ركرى , ئه‌رێ ما كورده‌ك هه‌یه‌ ناڤێ قاره‌مانێ كوردێ گه‌له‌رى كوچه‌رویى ئه‌وى ل دژى تابورێت له‌شكه‌رى شه‌ر كرى تا مرنى, ژ بلى ڤێ چه‌ندێ ژ ى دفلمى دا چیروكه‌كا ئه‌ڤیندارى یا ساده‌ و بهێز كو ب هه‌مى سه‌رو سیمایێت خوه‌ ئه‌ڤ شێوازێ ئه‌ڤینداریێ بتنێ دناڤا كوردان دا یێ هه‌یى, یه‌لماز ب هوستایى هه‌مى ئێش و ئازارێت ژنا كورد یا كو ژ مافێت خوه‌ بێ به‌هر بووى دكه‌سایه‌یتا قاره‌مانا فلمى دا دیاربكه‌ت.دیسان فلمێ (یاسایا سنورا) رویدانێت فلمى ل سه‌ر سنورێ دناڤبه‌را توركیا و سوریێ دا روى دده‌ن, به‌حسێ وێ هێلا ب مینا هاتیه‌ پارستن یا كو ل سه‌ر ئاخا كوردان هاتیه‌ كێشان و ئێش ئازارێت ژ وى َهێلێ دروست دبن بو وى وه‌لاتى یێ كو ل سه‌ر دوو ده‌ولتا هاتیه‌ دابه‌شكرن, ژ نه‌چارى ژ بو خوه‌ ب خودان كرنێ و گه‌له‌ك جارا ژ بو سه‌ره‌دانا كه‌سێت نێزیك خه‌لكێ دڤه‌رێ دناڤ وان میناراد هاتن و دچوون, لێ ئه‌نجامێ وێ چه‌ندێ وه‌كى دفلمى دا دیاردبیت سالێ ب ده‌هان مروڤێت كورد ل سه‌ر وێ هێلێ دهێنه‌ كوشتن و بریندار كرن, فلم ب ئاشكه‌رایى دیاردكه‌ت كو ئه‌و سنورێت دناڤبه‌را كوردا دا دژى ڤیانا وان هاتینه‌ دانان و بووینه‌ ئه‌گه‌رێ به‌لنگازیا وان و بنده‌ستى و نه‌ ئارامیا وان.ئانكو ناڤه‌روكا پرانیا فلمێت وى, ل سه‌ر ژیان و جڤاكێ كوردى بوون, رویدانێت فلما ل كوردستانا باشور دناڤ ده‌شت و چیایێت وێ دا دهاتنه‌ گرتن.یا خویایه‌ كو كه‌سایه‌یتا نه‌ته‌وه‌ په‌رست ل ده‌ف گونایى هه‌بوو و ئه‌ڤ هه‌سته‌ روژ بو روژ به‌ره‌ف پێشتر دچوو و د رول كارێت وى یێت سینه‌مایى و ئه‌ده‌بى دا ددیاربوون, و كارتێكرنه‌كا مه‌زن ل سه‌ر به‌رهه‌مێت وى كربوو, و ل دور ڤێ چه‌ندێ ژى دبێژیت (بابى َمن هه‌مى ده‌ما دگووت, هیڤیا من ئه‌وه‌ ژ ڤى وه‌لاتى باربكه‌م و بچمه‌ وه‌لاتێ خوه‌, داكو ژڤێ ژیانا پیس و رسوا خلاس ببم, ل ده‌سپێكێ من رامانا گوتنێت بابێ خوه‌ نه‌دزانى به‌لێ پاشى ئه‌ز تێگهه‌شتم, من زانى كو هه‌مى ئێش و ئازارێت دهێنه‌ سه‌رێ وى سه‌را نه‌ته‌وا وینه‌ و ئه‌گه‌ر ئه‌و ل وه‌لاتێ خوه‌ با و ل ناڤ ملك و وارێ خوه‌با ئه‌ڤ تشته‌ هه‌مى روى نه‌ ددان, و گه‌له‌ك جاران ده‌ما زور توره‌ دبوو ده‌ست دهاڤَته‌ ته‌مبورێ و سترانێت كوردى یێت مێرانیێ و ناڤ تێ دانێ دگوتن و هه‌مى كه‌رب و كینا خوه‌ برێیا وان سترانا دیاردكر و ده‌ردئێخست)به‌رى ده‌ركه‌فتنا گونایێ بو ناڤا سینه‌ما توركى, ڤێ سینه‌مایێ رێكا خوه‌ یا جیاواز هه‌بوو, و رێكه‌كا ئاشكه‌را بخوه‌ دیتبوو ئه‌وژى ب ناڤى فلمێت ئه‌كته‌را توركا ب جوانیا خوه‌ ب ناڤ و ده‌نگ (توركان شورایى) كو فلمێت وى َل سه‌ر چیروكێت رحه‌تێت ئه‌ڤینیێ یێت بێ هوشكه‌ر و رویدانێت وان دناڤا ئاڤاهیێت مه‌زن و مالێت زه‌نگین دا بوو و مه‌ره‌م ژێ ئه‌و بوو دسه‌ردابرنا خه‌لكى و نیشاندانا ژیانێ ب شێوه‌یكێ خه‌یالى, به‌لێ رێكا گونایى جودایى ڤێ رێكى بوو و رێكه‌كا ئاشكه‌را و راست گوو و دورهێلى و وێره‌ك بوو, كو بشتبه‌ستى ل سه‌ر هه‌لێخستن و به‌ره‌ف چوونێ دكر, و سه‌رنجا خه‌لكى دكێشا و چاره‌ بوو ئاریشێن وان دیتن و روناهى بو تاریاتیا ژیانا وان ددیت.پشتى ڤێ سه‌ركه‌فتنێ گونایى زانى كو ده‌م هات ئێدێ ئه‌و هێڤیێت خوه‌ ب جه بیینت, و وان پلانێت وى ب درێژاهیا سالان وێنه‌كرین جێ به‌جێ بكه‌ت, و دروستكرنا هنده‌ك فلمێت بهێز ل دور بوچوونێت وى یێت سیاسى و به‌رسڤا ب ده‌هان پرسێت ژ كه‌سێت بنده‌ست و هه‌ژار بده‌ت, ب ڤى شێوه‌یى گونایى سوزدا كو ئه‌و نه‌كه‌ڤیته‌ رێزا بورژوازى و زور ده‌ستا و نه‌بیته‌ هڤالێ وان.پشتى كو هنده‌ك پاره‌ كه‌تینه‌ ده‌ستى یه‌لمازى جودا و بێى كومپانیێت دروستكرنا فلما ده‌ست ب دروستكرنا فلما كر داكو ئه‌و ئه‌زموونا خوه‌یا تال یا دژیانێ دا, نه‌خاسمه‌ ژ زاروكینیا خو و ژیانا جوتیارى و ناكوكیێت جڤاكى و به‌له‌نگازى و بن ده‌ستیا چینى بێخیته‌ سه‌ر په‌ردێت سینه‌مایێ, گونایى سیناریو دنڤێسین برولێ قاره‌مانیێ و كارێ ده‌رهێنانێ ژى رادبو ل سه‌ر مه‌زاختیێت خوه‌ یێت تایبه‌ت. ئێكه‌م فلم ل 1967 (ناڤێ من كه‌ریمه‌) ده‌رهێنایه‌ و به‌لێ فلمێ یه‌لماز وه‌ك ده‌رهێنه‌ره‌كێ چه‌له‌نگ دایه‌نیاسین سالا 1968 ب ناڤێ (سه‌ید خان) كو فلمه‌كێ زور ب ناڤ و ده‌نگه‌ ل گور دیتنێت ره‌خنه‌گر و بسپورێت سینه‌مایێ, ئه‌ڤ فلمه‌ دهێته‌ هه‌ژمارتن ده‌سپێكا ریالیزما گونایى, ژ به‌ر كو دناڤا وى فلمى دا ب هشیارى و زانین رامانێت جڤاكى ب كویرى هاتنه‌ نیشاندان.ب راستى ژى فلمێ سه‌یدخان فلمه‌كێ ریالیزمى بوو و تێدا ژیانا گونده‌كێ كوردا ب هه‌مى كێم و كورتى و پاشڤه‌مانا خوه‌ دهاته‌ خویاكرن, سه‌یدخان قاره‌مانێ فلمى یێ كو یه‌لماز بخوه‌ ب رولى َوى رابوى. مروڤه‌كێ گوندى و به‌له‌نگازبوو, دسه‌ر هه‌ژاریا خوه‌را ئه‌وى بێ راوه‌ستیان هاریكاریا هه‌ژارا دكر, ل دژى نه‌حه‌قێ و بن ده‌ستیێ و سه‌رى َخوه‌ ل به‌را ئاغا و زورداران نه‌ دچه‌ماند.بینه‌را وه‌سا هزركر كو سه‌یدخان كه‌سه‌كێ نێزكى وانه‌ و ئه‌و دنیاسن, و دگووته‌ ئێكو دو (ئه‌و وه‌كى فلان كه‌سى یه‌, و ژ فلان تاخییه‌, یان ژ فلان گوندى یه‌) براستى ئه‌ڤ چه‌نده‌ ئه‌گه‌ره‌كى َزورێ گرنگ بوو ژبو سه‌ركه‌فتنا ڤى فلمى, دده‌مه‌كێ نێزك دا پتر ژ 8 ملیون كه‌سا ئه‌و فلم دیت و نمرا پیڤایى یا پتریا ته‌ماشه‌ڤانا ل توركیا شكاند, دیسان ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ ل سالا 1969 خه‌لاتێ ئێكێ (كوزێ زێرى) وه‌گرت, و گونایى ژى خه‌لاتێ باشترین رولێ ئه‌كته‌رێ زه‌لام وه‌رگت. زێده‌بارى ب دسه‌ت ڤه‌ ئینانا 17 خه‌لاتا ل ل ڤیسته‌ڤالێت جورا و جور.دیسان ره‌خنه‌گر و شاره‌ازایێت سینه‌مایێ ئه‌ڤ فلمه‌ بلند نرخاند و ئینا رێزا فلمێ (ئه‌رد دهه‌ژیێت) یێ ده‌رهێنه‌رێ ئیتالى یێ ریالیزمى و ناڤدار (لوتشینو فیسكونتی).سه‌ره‌رایى سه‌ركه‌فتنا فلمێ سه‌یدخان ژ هه‌مى لایان ڤه‌ به‌لێ هیڤیێت یه‌لمازى جێ به‌جێ نه‌بوون و ئه‌و وه‌سا داخویا كرن كو ئه‌ڤه‌ بتنێ پێنگاڤا ئێكێ یه‌ ژ رێكا وى, له‌ورا هه‌ر زى ئه‌وى ژ بو دروستكرنا فلمه‌كێ دى خوه‌ ئاماده‌كر, به‌لێ جاره‌كادى قه‌ده‌را وى ل وى قولپى و ڤێجارێ ژى ناڤێ وى ژى وه‌كى هه‌مى گه‌نجێت ل ژێى وى ژ بو جێبه‌جكرنا خزمه‌تا عه‌سكه‌رى هات. ل سالا 1968 په‌یوه‌ندى ب هێزێت له‌شكه‌رى كر ژ بو ئه‌نجامدانا ڤى ئه‌ركى ل باژێرێ (موشێ) باژێرێ كه‌ڤنارێ كوردا و وارێ ده‌یكا وى. چونا یوى ژ بو وێ ده‌ڤه‌رێ نه‌ بتنێ به‌ختێ وى بوو به‌لكو به‌ختێ ملله‌تێ وى ژى بوو, كو وى ژ نێزیك ره‌وشا ملله‌تێ كورد دیت و رابوون و روینشتن و زولم ته‌عدایا ل وان دهاته‌ كرن و خوشى و نه‌خوشیێت وان .. هتد, چونكى تا وى ده‌مى بتنێ یه‌لمازى دزانى ده‌یك و بابێت وى كوردن و نه‌ پتر, لێ ل موشێ وى هه‌مى تشت د ده‌رحه‌قێ ملله‌تێ خوه‌دا دیتن.پشتى كو گوناى بویه‌ بابه‌تێ سحبه‌تێت هه‌مى كه‌س و روژناما نه‌ بتنێ وه‌ك ئه‌كته‌ره‌ك یان سینارێسته‌ك به‌لكو وه‌ك ده‌رهێنه‌ره‌كێ خودان شیان و لێ هاتى, ئه‌و ژ پێش چاڤا به‌رزه‌بوو و گه‌له‌ك پرسیار هاتنه‌ كرن كیڤه‌ چوو و ل كیڤه‌یه‌؟ هنده‌ك ببه‌رزوه‌بوونا وى شادبوون و هنده‌كێت دى هه‌ست ب خه‌ریبیێ دكر و شاشێت سینه‌مایێ ژى هه‌ست ب خه‌ریبیا وى دكر به‌لێ ڤێ خه‌ریبیێ گه‌له‌ك نه‌ڤه‌كێشا و یه‌لمازى هه‌مى ڤیان بوكارى, ژبه‌ر وه‌رگرتنا مولله‌تى ژ عه‌سكه‌ریێ ژ به‌ر په‌یدابوونا نه‌خوشیێ د بربرێت پشتا وى دا و هاتنا وى بو چاره‌سه‌ریێ و مانێ ل نه‌خوشخانێ شینا هندێ ئه‌وى ده‌ست دا كامیرا خوه‌ ده‌ست بكارێ خوه‌كر براستى ئه‌ڤه‌یه‌ ڤیانا كارى.ماوێ وان سێ مه‌هێن مولله‌تا وى ل نه‌خوشخانێت ستامبول , ئێكسه‌ر وى ده‌ست ب نڤێسینا سینارویویا فلمێ (گوركێت برسى) كر و ده‌رهێنا و رولێ سه‌ره‌كى ژى تێدا دیت, به‌لێ ڤێ چه‌ندێ ژ سێ مه‌ها پتر نه‌ ڤه‌كێشا سه‌ركردێت له‌شكرى پێ حه‌سیان هه‌ر ئێكسه‌ر زڤرانده‌ده‌ڤه‌ عه‌سكه‌ریێ, و ژ به‌ر كۆ خودان باوه‌رنامه‌ بو ل گور یاسایێ مافێ وى بو پلا (ئه‌فسه‌ریێ) بو بهێته‌ به‌خشین, به‌لێ وه‌ك سزایێ وێ چه‌ندێ ئه‌و پله‌ نه‌دایێ.ل بهارا سالا 1970 پشتى (23) مه‌ه ل عه‌سكه‌ریێ بوراندین بو جارا سیێ زڤریڤه‌ ستانبول ڤێ جارێ به‌خت بو گرنژى و ل 23/5/1970 چویه‌ دژیانا هه‌ڤژینیێ دا و هه‌ڤژینا وى (فاتوش سلێمان گێل) ئه‌وا مایه‌ دگه‌ل ل خوشى و نه‌خوشیا و ل سالا 1971 یه‌لماز گونایێ بچویك هاته‌ سه‌ر دونیایێ و فاتوش چوارده‌ سالا ما دگه‌ل گونایى ژ واناژى پێنج سالا دگه‌ل بو یێت دى دناڤا زیندانا دا بوراندن.ل ڤێ قوناغێ پشتى وى فلمێ گورگێت برسێ وى ده‌ست ب دروستكرنا فلمێ (مروڤێ كرێت) كر كو ل دور بویه‌ره‌كا زور نێزیكى ژیانا وى بخوه‌ بوو, ده‌ما ئه‌و دچوو قوتابخانێ و ل قوناغا سه‌ره‌تایى زاروكێت زه‌نگینا یاریێت خوه‌ ب وى و سه‌روبه‌ر و جلكێت وى یێت كه‌ڤن و دریایى دكر, گونایێ ب هوستایه‌تى ئه‌ڤ چه‌نده‌ نیشا بینه‌رێت خوه‌ دا, هه‌روه‌سا وى به‌حسێ چه‌ند قوناغێت دى ژ ژیانا خوه‌ تێداكربو و ژ واناژى چه‌وانیا هاتنا وى بو ناڤ جیهانا سینه‌مایێ.ئه‌ڤى فلمى ناڤ و ده‌نگیه‌كا مه‌زن ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینا و بو جهێ رازیبوونا پرانیا خه‌لكى, هه‌رته‌ماشه‌ڤانه‌كى ل دور دیتنا خوه‌ تشته‌ك دوى فلمى دا ددیت, و ئارمانجا سه‌ره‌كى یا ده‌رهێنه‌رى ئه‌و بوو كو ئه‌و هنده‌ك تشتا پێشچاڤ بكه‌ت ل وى ده‌مى ل توركیا قه‌ده‌غه‌بوون, له‌ورا ژى ل سالا 1970 ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌نتاكیا وه‌ك باشترین فلمێ سالێ هاته‌ هه‌ژمارتن, و دیسان خه‌لاتێ باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام و باشترین ئه‌كته‌رێ سالێ ب گونایى هاته‌ به‌خشین.ل ڤێ قوناغێ ئه‌و كارێت وى ئه‌نجام داین نه‌ بتنێ بوونه‌ خالا گوهرینێت مه‌زن ددیروكا سینه‌مایا توركیا دا به‌لكو ل سینه‌ما جیهانا سیێ ب ته‌ڤاڤى.گونایێ ب وان كارێت وى ئه‌نجام داین تێرنه‌بوو به‌لێ هه‌ر زوى وى فلمێ خوه‌ یێ ب ناڤ ده‌نگ (ئومێد) دروست كر و ئه‌و فلمه‌بوو یێ وژدانا بینه‌را هه‌ژاندى.ره‌خنه‌گرێ سینه‌مایى یێ یونانى یێ بناڤ و ده‌نگ (دمیتریس زانیاكیس) دبێژیت (یه‌لماز گونایى كه‌توارێ ژیانا روژانه‌ یا خه‌لكى وێنه‌كریه‌, له‌ورا فلمێت وى وه‌كى به‌لگه‌یێت ب روح شه‌هده‌ییێ ل سه‌ر هه‌ژارى و پاشڤه‌مان و بن ده‌ستیا گه‌لێ وى یێ بنده‌ست دهێنه‌ هه‌ژمارتن).د ڤى فلمى دا یه‌لمازى خوه‌ ژ وى قاره‌مانێ هه‌رده‌م سه‌ردكه‌ڤیت فلم ب دوماهیكه‌كا خوه‌ش ب دوماهیك دهێت دا پاش, كو ئه‌ڤ فلمه‌ بوویه‌ ئێك ژ فلمێن جیهانى یێت مه‌زن یێت كو ب زه‌لالى و بێ ده‌ستكردى به‌حسێ ژیانا هه‌ژارێت ده‌وله‌تێت پاشكه‌فتى دكه‌ت, هه‌روه‌سا ئه‌ڤ فلمه‌ بوو ده‌رهێنه‌رێ خوه‌ كریه‌ ده‌رهێنه‌ركێ جیهانى یێ ب ناڤ و ده‌نگ.دناڤ فلمى دا قاره‌مانێ فلمى جه‌بار ئه‌وێ ل سه‌ر وێ عه‌ره‌بانا ب هه‌سپا دچیت ژ به‌ر زولما ئاغایى ژ گوندێ خوه‌ ره‌ڤى هاتیه‌ باژێرێ ئه‌ده‌نه‌, ب شه‌ڤ و روژ ل سه‌ر وێ عه‌ره‌بانێ كاردكر داكو بشێت خێزانا خوه‌ ب خودان بكه‌ت, لێ به‌لێ چه‌ندین ئاریشه‌ بو دروست دبن و ئه‌و نه‌شێت لناڤا باژێره‌كێ مه‌زن خوه‌ ب خودان بكه‌ن و جاره‌كادى دزڤریته‌ڤه‌ گوندى به‌لێ هه‌ر زوى ئاغا وى ده‌ردئێخیت و دزڤریته‌ڤه‌ باژێرێ و دگه‌ل هه‌ڤاله‌كێ خوه‌ دچن ل گه‌نجینه‌كێ دگه‌رهن به‌لێ هه‌مى تشت بتنێ دبنه‌ هیڤى و چ ب ده‌ست ڤه‌ ناهێت.مه‌زناتیا گونایى نه‌ بتنێ دده‌رهێنانا سه‌ركه‌فتى دابو, و دروستكرنا رویدانێت چیروكێ و زه‌نگینیا سینارویێ, به‌لكو د زارڤه‌كرنا باش و سه‌ركه‌فتى دا, گونایى كه‌سایه‌یتا قاره‌مانێ راستگو و ساده‌ ئه‌وێ ل هه‌مى جهێت وه‌لاتێ وى هه‌یى ل سه‌ر شاشێ دروست كربوو, ئه‌گه‌ر گونایى بتنێ ده‌رهێنه‌ر یان سینارێست یان ئه‌كته‌ر یان به‌رهه‌مهێنه‌ر با ئه‌ڤه‌ بتنێ بویه‌ره‌ك مه‌زنه‌ به‌لێ ئه‌ڤ كاره‌ هه‌مى ل ده‌ف وى هه‌بوون, براستى بویه‌ره‌كا كێم وێنه‌یه‌ د مێژویا هونه‌رێ جیهانێ دا.سالێت 1970/1971 سالێت پیروز بوون ل ده‌ف وى پشتى كو فلمێ (ئومێد) ناڤ و ده‌نگه‌یا مه‌زن ژ ل ناڤ ده‌رڤه‌یى توركیا بو گونایى دروست كرى , پتر ئه‌و هاندا كو یێ رژدبیت ل سه‌ر كارێ خو و كارێت باشتر ئه‌نجام بده‌ت.ئه‌ڤ فلمه‌ بو ماوێ دوو حه‌فتیا ل ڤیسته‌ڤالا كه‌ندا ده‌رهێنه‌ر و ره‌خنه‌گرا ژ بو هه‌لسه‌نگاندنێ ڤه‌دكولا, ل دوماهیێ ئه‌ڤ فلمه‌ ب ئێك ژ فلمێت نموونه‌یى یێت سینه‌ما هه‌ژارا و جیهانا سیێ هاته‌ هه‌ژمارتن.گونایى بێى ترس ژوان پیلانێت ل دورێت وى دهێنه‌ دروست كرن ب روژێ فلمه‌ك وێنه‌دكر و ب شه‌ڤێ ژى سینارویا فلمه‌كێ دى دنڤێسى, براستى ئه‌نجامه‌كێ مه‌زن ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینا, دماوێ دوو سالان دا (9) فلمێت مه‌زن یێت گران بها دروست كرن, كو ئه‌و بخوه‌ ئه‌كته‌ر و به‌رهه‌مهێنه‌ر و سینارێست و ده‌رهێنه‌ر بوو ئه‌وژى فلمێت ((ئه‌وێت ره‌ڤین)الهاربون, عیبره‌ت, بێ ئومێدى (الیائسون), چیم, خه‌مبارى, باب, ... هتد) كو فلمێ المرپیه‌ خه‌مبارى, چه‌ندین خه‌لاتێت گران بها ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینان چ یێت نافخویى یان نیڤ ده‌وله‌تى, ل ته‌هران 1974 و تشقند 1976 هه‌روه‌سا خه‌لاتێ ره‌خنا جیهانى ل ڤیسته‌ڤالا ڤینیسیا ل سالا 1972, هه‌روه‌سا ل ڤیسته‌ڤالا نیڤ ده‌وله‌تى یا سان ریمو ل سالا 1977 بو ماوێ حه‌فتیه‌كێ فلمێت گونایى دهاتنه‌ نیشان دان وه‌ك رێزگرتنه‌ك بو وى ژ وان ژى (ئومێد, خه‌مبارى, الچیم, باب, (هه‌ڤال)الرفیق0, (نه‌ ئارامى)القلق).ل سه‌ر ئاستێ توركیا ژى ل سالا 1971 فلمێت وى (الچیم, خه‌مبارى المرپیه‌, الیائسون بێ ئومێدى) هه‌رسێ خه‌لاتێت ئێكێ یێت ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ ب ده‌ست خوڤه‌ ئینان, گونایى وه‌ك باشترین سینارێست و ده‌رهێنه‌ر هاته‌ هه‌ژمارتن, و باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام, و دهه‌مان سال دا رومانا وى یا ب ناڤ و ده‌نگ (ستوخار مرن) بو جارا ئێكێ ژ لایێ ده‌زگه‌هێ دوست یێ به‌لاڤكرنێ هاته‌ چاپكرن.براستى ئه‌ڤ سه‌ركفتنه‌ دمێژویا هونه‌رى یا جیهانێ دا یا كێم وێنه‌یه‌, و جهێ فه‌خرێ یه‌, ئایا نهێنیا سه‌ركه‌فتنا گونایى چ تشته‌؟ بێ گومان بابه‌تێت راست گوو یێت ژ ژیانا روژانه‌ یا خه‌لكێ نه‌, ب تایبه‌تى روژهه‌لاتێ وێ, جهێ كوردا, زێده‌بارى هوستایه‌یتا وى د جێ به‌جێ كرنا كارى دا.و هوسا گونایى بو ناڤدارترین هونه‌رمه‌ندێ وى سه‌رده‌مى یێ توركیا, و ل هه‌مان ده‌م بو جهێ نه‌رحه‌تى و دلگرانیا دوژمنێت وى و ده‌سته‌لاتا حوكم دار, هنده‌ك جارا دا ده‌سته‌سه‌ر كه‌ن ژ بو پرسیار كرنێ و ب روژا دما گرتى, بێى هه‌ر ئه‌گه‌ره‌ك, و گه‌له‌ك جارا دگوتێ هه‌ره‌ ده‌رڤه‌یى وه‌لاتى, و جاران ژى پولیسا ئێكسه‌ر گه‌فێت كوشتنێ.گونایێ دلێر هیچ گرنگیه‌گ ب ڤان هه‌مى رویدان و بابه‌تا نه‌ددا, به‌لێ وى زور ب هشیارى كارێ خوه‌ ئه‌نجام ددا, و برێكێت یاسایى و دستورى, به‌رى گونایى هه‌ر فلمه‌كێ خو چێبكه‌ت, سیناریویێت وى ل سه‌ر چه‌ند لیژنێت سانسورى را دچوون, ژوانژى لیژنا له‌شكرى, باراپتر رازیبوون ل سه‌ر دهات, و رێك ددایێ بهێنه‌ وێنه‌كرن, به‌لێ ل ده‌مێ ب دوماهیك ئینانێ و نیشاندانێ, نه‌دهێلا بهێنه‌ نیشاندان.ب مه‌ره‌ما ترساندنا وى دویفچوونا هه‌مى لڤینیت وى هاته‌ كرن ژ رابوون و روینشت و كارێت وى و مالا وى ژى كه‌ته‌ بن چاڤدێریا پولیسا, تاكو شیان پیلانه‌كێ بو ب تومه‌تا هاریكاریا قوتابیێت شوره‌شگێر, و ڤه‌شارتنا وان دمالدا, د دادگه‌هاكا شكلى دا و ئه‌وێ دان بهه‌مى تشتا كر و ب درێژى به‌حسێ وێ هاریكاریا وى بو وان قوتابیا كرى كر, و دادگه‌هێ هه‌ول داكو تومه‌تا هندێ ئه‌وى كوگه‌هه‌كا ته‌مام یا چه‌كى یا بو تیرورستا برى, و پتر ژ 70 هزار لیرێت توركی یێت داینێ, به‌لێ نه‌شییان ڤێ چه‌ندێ ب سه‌لمینن, و ل 17/ئادارێ 1972 ب 7 سالا زیندانكر دگه‌ل كارێت گران و ئێكسه‌ر ژ هولا دادگه‌هێ بره‌ استانبول بو زیندانا سلیمیێ.دگوتنه‌كێ دا دگه‌ل روژنامه‌كێ پشتى كو پرسیار ژێ هاتیه‌ كرن كو ئه‌و دشیا دان پێ دانێ ب وان تشتا نه‌كه‌ت و ئه‌و دا یێ گونه‌ه ژ دادگه‌هێ ده‌ركه‌ڤیت ژ به‌ركو ژ به‌لگه‌ ل سه‌ر وى نه‌بوون د به‌رسڤا خوه‌ دا گوت (ئه‌گه‌ر نوكه‌ ژى ئه‌و قوتابى داخوازا هاریكاریێ ژمن بكه‌ن یا من پێ چێببیت دێ بو وان كه‌م).ل 10/ ته‌مموز 1972 د نامه‌كا خودا ژ زیندانا سلیمیێ بو هه‌ڤژینا خو (فاتوش) (خوشتڤیا من ژیانێ وه‌سا بومه‌ نه‌ نڤێسى بو كو ئه‌م كو ژیانه‌كا خوش و هێمن ببورینین. ئه‌وژى ژ به‌رئه‌گه‌ره‌كێ بچویك كو ئه‌م هه‌ست ب ئێش و ئازارێت كه‌سێت دى دكه‌ین, و ئه‌م وه‌سا ددانین هه‌روه‌كى ئێش و ئازارێت مه‌, و ئه‌م بو ده‌رده‌سه‌ریێت هنده‌ك مروڤا دئێشین مه‌ ئه‌و مروڤ نه‌دیتینه‌, روندكێت وان ئاگرى به‌ردده‌نه‌ هناڤێت مه‌, مه‌ روندك بو پشیكا ژى یێت باراندین و مه‌ هێلینێت چویچكا و سروشت هه‌مى یێ پاراستى, چه‌ند جوانه‌ ئه‌م به‌شدارى خه‌مێت كه‌سێت دیتر ببین, چه‌ند تشته‌كێ مه‌زنه‌ تو هاریكاریا خه‌لكى بكه‌یى دا ژ ئاریشێت خو قورتال ببن, ئه‌ز گه‌له‌ك دژیانا خوه‌دا ئێشام و من تێرا خو نه‌خوشى دیتن, به‌لێ چه‌ند ئه‌ڤ ژیانه‌ یا جوان و خوشه‌, حه‌ژ خه‌لكى بكه‌ و هاریكاریا وان بكه‌, ئێكا هند بكه‌ ئه‌وژى حه‌ژته‌ بكه‌ن, ژ ژیانێ بێ زار نه‌به‌, به‌لكو نه‌هێله‌ خوشى ژته‌ دویربكه‌ڤیت, به‌رهنگاریا ئێش و ئازارێت ژیانێ بخوشیى بكه‌).

ئاخ بو ڤان په‌یڤێت ساده‌, چه‌ند دلێ ڤى بالندێ زینداكرى یێ مه‌زنه‌, چه‌ند مروڤه‌كێ ب هه‌مى رامانێت مروڤایاتیێ یه‌, چه‌ند ژ ژیێ خوه‌ و بێهنڤه‌دانا خوه‌ ژ هونه‌ر و ئه‌ده‌بێ خوه‌ پپێشكێشى كه‌سێن بن ده‌ست و بێ ماف كرینه‌.
ئه‌و دشیا ژ بریارێت خو لێڤه‌ببیت و وه‌كى ئه‌و حه‌ز دكه‌ن وه‌سا بكه‌ت به‌لێ ئه‌وى ئه‌و زینداێت سار و ته‌ر و دیوارێت ستیر و شفش و قه‌یدێت ئاسنى پتر ڤیان ژ ژیانا خوش دگه‌ل كچێت جوان و پاره‌یێ زور, گونایێ قوربانى ب گه‌نجاتى و ژیانا خوه‌ دا ژ بو هنده‌ك بنه‌مایێت مروڤایه‌تى یێت پاقژ, ئه‌وى براستى بهایێ ئازادیێ دزانى و رامانا بن ده‌ستیێ دزانى.
گونایى چ جارا نه‌ دشكه‌ست و ئه‌و بتنێ زه‌لامێ سه‌ركه‌فتنا بوو نه‌ زیندان و نه‌ چ تشت نه‌دشیان وى بشكێنن پشتى زینداكرنا وى ب ماوێ 2 هه‌ڤیا رومانا وى یا بناڤ و ده‌نگ (ستوخوار مرن) خه‌لاتێ ئورهان كه‌مال وه‌رگرت, كو دهێته‌ هه‌ژمارتن مه‌زنترین خه‌لاتێ توركى یێ ئه‌ده‌بى, هه‌روه‌سا ئه‌گه‌رێ وێ راپرسینا كوڤارا هونه‌رى (مللییه‌ت) دناڤبه‌را 25 كه‌سایه‌تیێت هونه‌رى یێت وه‌لاتى هاته‌ هه‌ژمارتن باشترین كه‌سایه‌تیێ هونه‌رى ل توركیا زێده‌بارى كو فلمى َوى (باب) ل ئه‌یلولا 1972 خه‌لاتێ (شرنقه‌ الژهبیه‌) ل ڤیسته‌ڤالا سینه‌مایى ل گشت توركیا ل باژێرێ ئه‌ده‌نه‌ وه‌رگرت, و یلماز گونایى و هولیا كوینجنغبت (ئه‌وێت ب رولێ سه‌ره‌كى رابوین) باشترین رولێت ژن و زه‌لام یێت وێ سالێ وه‌رگرتن.
به‌لێ ئه‌ڤ ئه‌نجامه‌ ب دلێ ده‌سته‌لاتێ نه‌بوون و لێژنه‌ نه‌چار كر كو ل بریارێت خو لێڤه‌ببیت, و خه‌لاتێ ئێكێ دا فلمێ (كارا دوغان) و باشترین ئه‌كته‌ر (جونیت اركان) یێ زه‌لام و و هولیا نه‌هاته‌ ژێ برن, به‌لێ جونیت اركان ئه‌ڤ بریاره‌ ره‌ت كر و بو روژنامه‌ڤانیێ گوت (ئه‌ڤ تشته‌ ب چ ره‌نگا ناهێته‌ قه‌بول كرن, بوچى ب كوته‌كى خه‌لات ژ گونایى دهێته‌ وه‌رگرتن و دێ ده‌نه‌ من, ئه‌ڤ چه‌نده‌ بومن رسوایى یه‌ و نه‌ك فه‌خره‌, و ئه‌ز گونایى ددانم یێ ژمن هه‌ژى تره‌ بو ڤى خه‌لاتى)
ئه‌ڤ چه‌نده‌ بو بابه‌تێ پرانیا خه‌لكى ژ رونامه‌ڤان و هونه‌رمه‌ند و گه‌لكێت دى هه‌روه‌سا سه‌روكێ ئوپوزوسونا توركیا یا وى ده‌مى (بوله‌ند ئه‌جاوید) سه‌روكێ پارتا (گه‌لا كومارى) و ئه‌ڤ چه‌نده‌ ب نه‌خوشى دیت و گوته‌ ئه‌نجومه‌نى (ئه‌ڤ چه‌نده‌ من بنه‌خوشى گوه لێ بو, كا چ ل ڤیسته‌ڤالا سینه‌مایى چێ ببو, و چاره‌نڤیسێ شه‌رنه‌قا زێرى, ئه‌ز نه‌شێم حوكمى بدانم, كو ئه‌ڤ كارێ هونه‌رى ژیێ دى چێتره‌, به‌لێ ئه‌ز یێ پشت راستم كو ئه‌ڤ بریاره‌ ژلایێ دویڤه‌لانكێت ده‌سته‌لاتێ ڤه‌ هاتیه‌ دان, و خه‌لات ژ فلمێ (باب) نه‌هاتیه‌ وه‌رگرتن به‌لكو ژ گونایى هاتیه‌ وه‌رگرتن).
هوسا سه‌ره‌رایێ شفشێت ئاسنى خه‌لات ل دویف خه‌لاتى دچونه‌ دزیندانێ ڤه‌, و سه‌ركه‌فتنا فلمێت گونایى نه‌بتنێ ل توركیا بوون به‌لكو به‌ره‌ف جیهانا ژ ده‌رڤه‌ ژى كه‌تنه‌ رێ, و بونه‌ جهێ پویته‌ دانا خه‌لك و هونه‌رمه‌ندێت ژده‌رڤه‌ ژى, ل هه‌مان سال فلمێ وى (خه‌مبارى, و ئومێد) سه‌ركه‌فتنا ژ ده‌رڤه‌ ژى ئینا و بریكا فلمێ وى (خه‌مبارى) توركیا بو جارا ئێكێ دمێژویێ دا به‌شدارى د ڤیسته‌ڤالا كان داكر, و پێشوازیه‌كا مه‌زن ژلایێ جه‌ماوه‌رى ڤه‌ بو هاته‌ كرن و داخوازا ئازادیێ بو گونایى كر.
ب پشتى ماوه‌یه‌كێ ژ گرتنا وى ناڤدارێت سینه‌ما جیهانى ژ هونه‌رمه‌ندێت پێشڤه‌رو ل ئه‌وروپا , یاداشت نامه‌یه‌كا نه‌رازى بوونێ دا حكومه‌تا توركیا و نه‌رزایوبونا خوه‌ ل دور گرتنا گونایى دیاركر
7 كومپانیێت سینه‌مایى ئه‌ڤ یاداشت نامه‌ موركرو ئێكه‌تیێت شانویى ل سوید و ئه‌لمانیا روژئاڤا ... هتد, زێده‌بارى 156 هونه‌رمه‌ند و و سینه‌ماكارێت جیهانى (كوستا گافراس, انغمار بریگمان, تونى ریتشاردسون, جان بیرى كورین, میلینا میركورى (وه‌زیرا ره‌وشه‌نبیریا یونانێ) جاك لانك (وه‌زیرێ ره‌وشه‌نبیریا فرنسا) الیزابیت تایلور )
بو ماوێ دووسال و نیڤا گونایى ما دزیندانێ دا, ل زیندانا سلیمیێ یا جه‌نگى, ئه‌ڤ ساله‌ نه‌خوشترین سالێت ژیانا وى بوون, گونایى ئه‌و هه‌مى ئێش و برینیت ددلێ وى دا دارێتنه‌ سه‌ر لاپه‌رێت په‌رتوكا خوه‌ یا بناڤ و ده‌نگ (حوجره‌م, ژورا گرتنا من).
و پشتى كو (الحكومه‌ الائتلافیه‌) یا ژ نوینه‌رێت پارتا گه‌لا كومارى و حزب پاراستنا نشتیمانى ب سه‌روكاتیا بلند اجاوید هاتینه‌ سه‌رحوكمى ب بریاره‌كا لێبورنا گشتى گونایى هاته‌ به‌ردان و ب سه‌دان كه‌س چوونه‌ پێشوازیا وى, ژ زیندانى هاتیه‌ به‌ردان ل مه‌ها 5/1974 هه‌ر ئێكسه‌ر ده‌ست ب چێكرنا فلمێ (الرفیق, هه‌ڤال كر) ئه‌ڤ فلمه‌ بو یێ د مێژویا سینه‌ما توركیا دا بو جارائێكێ دماوێ چوار حه‌فتیا دا پتریا بینه‌را دیتى, كو نمرا پیڤایى شكاند, پشتى ب دوماهیك هاتنا ڤى فلمى هه‌ر ئێكسه‌ر گونایى ده‌ست ب دروستكرنا فلمێ ( نه‌ ئارامى , القلق یان الكابوس) كو ئێك ژهه‌ر شه‌ش سینارویێت گونایى دزیندانێ دا نڤێسین, هه‌روه‌كى وى دزانى كو مانا وى ژ ده‌رڤه‌یى زیندانێ بتنێ چه‌ند روژن.
ل ده‌سپێكا پایزا سالا 1974 گونایى دگه‌ل ستافێ كارى چونه‌ باژێرێ ئه‌ده‌نه‌ ده‌ڤه‌را (یومورتالى) ژ بو ده‌سپێكرنا وێنه‌كرنا فلمێ (نه‌ئارامى) و ل شه‌ڤا 14/ئه‌یلولێ پشتى كو ژ وێنه‌كرنا هنده‌ك دیمه‌نا ب دوماهیك هاتین, گونایى دگه‌ل ستافێ كارى و هه‌ڤژینا خوه‌ فاتوش و كورێ خویشكا وى (عبدالله بیتون) بریا ردا كو شیڤى ل گازینویا (بلیاج) كنارى بخون, ل وى تاخێ بچویك یێ دكه‌ته‌ هنداڤ ده‌ریایى, حاكمێ گشتى یێ باژێرى (ئیلجه‌) (صفا‌و موتلو) و دگه‌ل چوار ژ زه‌لامێت خوه‌, ل هه‌مان جه و ده‌م بوون, ده‌ما كو گونایى و هه‌ڤالێت خوه‌ ب ژور كه‌تین ئێكسه‌ر حاكمى ده‌ست ب ئاخفتنێت كریت كر و گوت (چه‌ند خوه‌, مه‌زن دكه‌ت, بێ سلاڤ ب ژور كه‌ت, پاشایێ كرێتێ شاشێ ل ڤێرێ یه‌؟ ئه‌ژى پاشایێ ڤێ ده‌ڤه‌رێ مه‌, ئه‌و جهێ ئه‌ز لێ بم دڤێت هه‌مى خو بو من بچه‌مینن و گوهداریا من بكه‌ن, ئه‌گه‌ر ب دلێ وان نه‌بیت بلا بچنه‌ جهه‌كێ دى...) و هنده‌ك گوتنێت دى یێ برینداركرنێ و نه‌جوان, و دگه‌ل كه‌نیه‌كا زورا كرێت, گونایى زێده‌تر نه‌شیا خو راگریت و گوت (پا تو چ حاكمى؟ ) هێشتا ئاخفتنا وى ب دوماهیك نه‌هاتى هه‌ر ئێكسه‌ر رابوو ڤه‌ و به‌ره‌ف گونایى چوو و به‌لێ گونایى ده‌ستێ خو دابه‌ر ئێكسه‌ر حاكمێ سه‌ر خوش ب عه‌ردى كه‌ت به‌لێ رابو ڤه‌ و هێرش بره‌ سه‌رگونایى ڤه‌, گونایى دبانجا خوه‌ یا ژ جورێ (بیریه‌) ئیناده‌ر و گوله‌یه‌ك هاڤێته‌ ئه‌سمانێ بتنێ ب مه‌ره‌ما ترساندنانێ وى و ئێكسه‌ر وێژى ده‌بانجا خوه‌ یا تژى گوله‌ ژ به‌رخوه‌ ئیناده‌ر وبه‌رێ وێ دا گونایى و دگه‌ل گڤاشتنا جه‌له‌بكێ وێ ئێكێ ده‌ستێ وى وێڤه‌ لێدا و گولله‌یا وى بو لایه‌كێ دیتر چو و گونایى ژێ قورتال بو دگه‌ل ده‌نگێ هه‌ردوو گولا ئاماده‌بوویى زور ترسیان, و ل وان ده‌ما ده‌نگێ گوله‌یه‌كا دى هات و ب چاڤێ حاكمى یێ راستێ كه‌ت و د سه‌رێ وى را چوو, و ئێكسه‌ر كه‌ت و گونایى ئه‌و به‌رف نه‌خوشخانێ بر به‌لێ گیانێ خو ژ ده‌ست دابو, ئه‌ڤ گوله‌یا كوژه‌ك ژ ده‌بانجا جورێ (ئیدمان) ئه‌وا كو ف عبدالله بیتون ژ ترسێت هندێ د اكو ئه‌و خالێ وى گونایى بكوژیت, پاشى به‌ره‌ف چیایى ره‌ڤى و ژترسادا, به‌لێ ل سپێدێ زوى و پشتى هزركرنه‌كا كویر كو وى زانى دێ نه‌خوشى بو خالێ وى چێبن خوه‌ دا ده‌ستێت هێزیت پولیسا, و دان ب هه‌مى تشتا كر, به‌لێ هه‌ر گونایى نه‌ به‌ردا هه‌روه‌كى ئه‌و ل هێجه‌ته‌كێ دگه‌ریان بو گرتناوى و پاشى عبدالله بیتون دزیندانێ دا هاتنه‌ كوشتن و كه‌سێ نه‌زانى چه‌وا و بوچى.
ل سپێده‌یا 15/ئه‌یلولا 1974 جه‌ندرمێت توركى گونایى ئێكسه‌ر بره‌ دادگه‌هێ و ێ دداگه‌هێ 40 كه‌س داخواز كربوون.وه‌ك شاهد و 33 كه‌سا ژوان گونایى بێ گونه‌ه كرو بو تنێ خودانێ گازینویێ گوتى من دیت ده‌ما گونایى گوله‌ به‌ردایه‌ ئاسمانى و ئه‌ز نزانم كى كوژه‌كه‌, و پێنجێت دى گوتن ده‌نگێ سێ گولا یێ هاتى و ئه‌م نزانین كى كوژه‌كه‌, بتنێ كه‌سه‌كى گوتى كو یه‌لماز كوژه‌كه‌ ئه‌وژى (فوزى ئه‌سلان) جێگرێ راستێ یێ صفا‌و موتلو, گوتى یه‌لماز نه‌هاتبوو وێرێ ژ بو خوارنا شیڤێ به‌لكو ژبو وێنه‌كرنا هنده‌ك دیمه‌نا ل وێرێ و نوینه‌رێ گشتى ژى نه‌ك لوێرێ بو ژ بو ڤه‌خوارنا مه‌یێ به‌لكو بتنێ بو ئه‌نجامدانا كارێ خو ل وێرێ بو ئه‌وژى دانه‌هێلێت گونایى كارێ خو ل وى جهى بكه‌ت, و پاێزه‌رێ بنه‌مالا حاكمى (عوسمان ئوجه‌ر) بهێز به‌ره‌ڤانى ژێ كر, سه‌ره‌رایێ هندى كو كه‌شفا پولیسى یا لسه‌ر له‌شێ كوشتى هاتیه‌ كرن دیاربو كو ئه‌و گوله‌ ژ ده‌بانجا ژ جورێ (ئیدمان) ده‌ركه‌فتیه‌ ئه‌وا ڤ عبدالله‌ بیتون و ل ده‌مێ دیاریكرنا ئه‌نجامێت تاقیگه‌هى ل سه‌ر ده‌بانجێ بتنێ شوین تبلێت عبدالله ل سه‌ر بوون.
به‌لێ هه‌ر گونایى ب گونه‌هبار و كوژه‌كێ وى هاته‌ زانیندانكرن و 19 سال زیندان حوكم دایێ, به‌لێ وه‌كى هه‌ر جار هه‌رده‌م گونایێ سه‌ركه‌فتى بوو و روى ره‌شى به‌هرا دوژمنێت وى بوو و ڤى حوكمى ژى گونایى ژ كارى َوى نه‌دا پاش و كارێ ب دوماهك ئینانا فلمێ (نه‌ ئارامى, القلق) گونایى سپارده‌ هه‌ڤالێ خوه‌ (شریف گورین) ئه‌وێ كو ئه‌ڤ كاره‌ گه‌له‌ك ب زیره‌كى و وه‌فادارى ئه‌نجام دایى.
و هوسا گونایى بو جارا سیێ به‌ره‌ف زیندانێ كه‌ته‌ رێ, به‌لێ ڤێ جارێ نه‌ وه‌كى هه‌ردو جارێت دى بوو ئه‌ڤه‌ 19 سالن دێ ژیێ وى هه‌مى پێڤه‌چیت, به‌لێ گونایى یێ نه‌دازنى سه‌رنه‌كه‌فتن و چه‌ماندن چیه‌, ده‌ست ژ شه‌رێ خو به‌رنه‌دا و داخوازا مافێت گه‌لى َخوه‌ و هه‌مى مروڤێت بن ده‌ست كر, تا ئه‌ڤ سیناریو ب دوماهیك دئینا چیروك دنڤێسى تا چیروك ب دوماهیك دئینا رومانه‌ك دنڤێسى تا رومان ب دوماهیك دئینا سیناریویه‌كادى دنڤێسى, ئه‌وان هه‌مى پیلان و هێز ب كارئینان داكو وى ب چه‌مینن و ژناڤ ببه‌ن, به‌لێ ئه‌و شه‌رێ كێ دكه‌ن یه‌لماز ئه‌وه‌ یێ چ هێز نه‌شێن وى بشكێنن و نه‌شێن ئیراداوى كێم بكه‌ن, د زیندانێ دا وى دگه‌ل هه‌ڤالێن خوه‌ یێت ده‌رهێنه‌ر (شریف گورین) و (زكی ئوكتان). ئه‌وێت ژ ده‌رڤه‌یى زیندانێ كاركر و ل سالا 1975 فلمێ (مولله‌ت, الاجازه‌) هاته‌ دروست كرن ژ سیناریویا گونایى, و ده‌رهێنه‌رێ نوگهه‌شتى (ارتیم كوراج) ل هه‌مان سال شریف گورین رومانا گونایى (تومه‌تباران, المتهمون) كره‌ فلم و ل سالا 1976 بیلجى اولكاج (دێ هه‌رروژه‌ك هێتتن,لابد من یوم) ژ سینارویا گونایى و عاتف یلماز فلمى (كه‌سَت بێ ئومێد, الیائسون) ژ سیناریویا گونایى, و (زكى اوكتان) (دوژمن, العدو) سینارویا گونایى.
ژ ورمانێت وى یێت بناڤ و ده‌نگ
(المتهم) (تومه‌تبار)
حوجره‌م
هاوكێشا ب سێ نهێنیا
مرن گازى من دكه‌ت
ل سالا 1975 رومانا وى یا بناڤێ (سالپا) صالبا, كو ئێك ژ رومانێت نه‌مرێت جیهانى یه‌ و ل وێ سالێ هاته‌ به‌لاڤ كرن و هاتیه‌ وه‌رگێران بو چه‌ندین زمانا و دبێژن گونایى ژ به‌ر ڤێ رومانێ هاتبو كاندید كرن بو خه‌لاتێ نوبل.
ڤان فلما سه‌ركه‌فتنه‌كا مه‌زن ژده‌رڤه‌ و ل توركیا ب ده‌ست خوه‌ڤه‌ ئینا و كارێت گونایى ل وێرێ به‌ره‌ف پێشتر ڤه‌چوون و كاركرنا وى ژ بو خزمه‌تا وه‌لاتێ وى پتر خورتر لێ هات ئێدى گونایى هه‌مى تتشت ب پشت گوهه‌ ڤه‌ هاڤێتن و بتنێ ئارمانجاوى ئه‌و بو خزمه‌تا گه‌ل و وه‌لاتێ خوه‌ بكه‌ت ئه‌وژى كوردستان ئه‌وا تورك دبێژنێ (باشورێ روژهه‌لاتا ئه‌نادولێ) یان توركێت چیا, كو گونایى ده‌رده‌رسه‌ریێت وان دیاربكه‌ت هێشتا گوندێت وان رێ ناچیتێ و ل پشت چیایێت بلندن و د ژبیركرینه‌ قه‌ده‌غه‌ یه‌ ب كوردى باخڤن قه‌ده‌غه‌یه‌ جلكێت كوردى بكه‌نێ, گونایى ژ چیا و نهالێت وان كرنه‌ مه‌یدانێت چاڤكا كامیرا خوه‌ و موزیكا كوردى كره‌ موزیكا فلمێت خو و ناڤێت كوردى كرنه‌ ناڤێت قاره‌مانێت فلمێت خوه‌, و هه‌ڤدژیا دناڤبه‌را ژیانا وان و ژیانا باژێرا و پاشڤه‌مان و نه‌خوینده‌وارى و هه‌ژارى.
ئه‌و كه‌سێ فلمێت گونایى ببینت ئه‌وێت وه‌كى فلمێت دیكیومه‌نت دێ زانیت كا ئه‌ڤ مروڤه‌ چه‌ندێ نێزیكى ژیانا كه‌سێت ساده‌بو و نێزیكى هه‌ژار و جوتیار و مروڤێت بن ده‌ست بوو, براستى, سه‌ره‌رایى هه‌مى هه‌ولێت كرێتكرنا ناڤى َوى و زیندان كرن و به‌رزه‌كرنا وى به‌لێ هه‌ر ئه‌و ما سه‌ركێشێ سینه‌ما توركى و ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌رێ ژماره‌ 1 .
ل سالا 1978 گونایى د زیندانێ دا ده‌ست ب دروستكرنا فلمێ جه‌له‌ب كر كو ئه‌ڤى فلمى, گرنگیا گوهرینا كه‌توارى, ژ ره و ریشالا, دیركرى, به‌لێ چه‌وا, ئه‌وژى ده‌مێ كو ئه‌و چاڤكێ كامیرا خو دئێخته‌ سه‌ر وێنێ كارل ماركس ل مالا هه‌ڤالێ شڤانى و ژلایه‌كێ دیڤه‌ برێیا هزرێت قوتابیێ بچیوك كورێ هه‌ڤالێ شڤانى ده‌ما كو دچیته‌ ئێك ژكومبونێت گوتار خواندنێ یێت ل دژى ده‌سته‌لاتێ شینا كو دگه‌ل مال و مێهڤانا بچیته‌ شه‌ڤبێریێ ل خوارنگه‌هێ, وه‌سا دیاردبیت كو شوره‌شا برێیا زانست و هزرێ یا به‌رده‌وامه‌ و پاشه‌روژه‌كا گه‌ش یا لهیڤیا وان.
هه‌ژى گوتنێ یه‌ كو ڤى فلمى نه‌ بتنێ سینه‌ما توركیا به‌لكو سینه‌ما وه‌لاتێت پاشكه‌فتى هه‌میێ گه‌هانده‌ ئاستێ سینه‌ما جیهانى ژ به‌ر وى سه‌ركه‌فتنا مه‌زن یا كو ب ده‌ست خوڤه‌ ئینایى ل گه‌له‌ك وه‌لاتێت ئوروپا كو پتر ژ 5 خه‌لاتێت هونه‌رى یێت مه‌زن ل ڤیسته‌ڤالێت جیهانى یێت سینه‌مائى ب ده‌ست خوڤه‌ ئینان و یا ژهه‌میا گرنگ تر ل ڤیسته‌ڤالا (ڤالنسیا) ل اسپانیا سالا 1980.
پشتى فلمێ وى جه‌له‌ب, هه‌مى هیڤیێت گونایى دژیانا وى دا بلندكرنا ده‌نگێ ته‌خا هه‌ژار و بنده‌ست و په‌یداكرنا وه‌كهه‌ڤى و یه‌كسانیه‌كا سه‌رانسه‌رى و و ئازادكرنا گه‌لى َوى یێ كورد ژ بن ده‌ستى و پاشڤه‌مان و بێ خودانیێ. گونایى ددیداره‌كا روژنامه‌ڤانى دا دبێژیت (ئه‌گه‌ر خو ئه‌ز كورد ژى نه‌بام داگرنگیێ ب كێشا ملله‌تێ كورد ده‌م, هزربكه‌ن تا نوكه‌ پتر ژ 12 ملیون كورد یێ ل توركیا ژ كێم ترین مافێت خوه‌ یێت مروڤایه‌تى دبێ به‌هرن وان ماف نینه‌ ب ئازادى ب زمانێ دایكا خوه‌ باخڤن, ئه‌رێ یا ره‌وایه‌ مروڤ چاڤێ خوه‌ ل ڤێ چه‌ندێ ب نقینیت ؟! )
به‌لێ دێ چه‌وا گه‌هیته‌ ڤێ ئارمانجێ دناڤا قه‌ید و زنجیرا دا و ل پشت دیوارێت به‌رى یێت ستویر و ل پشت شیشكێت ئاسنى.
گونایى ده‌ست ب نڤێسینا سینارویا فلمێ (رێ) كر, و ئه‌و دزیندانێ دا, و كارێ ده‌رهێنانێ د زیندانێ دا ئه‌نجام دا, ئه‌وێ كو ژ نشكه‌كێ ڤه‌ ل ڤیسته‌ڤالا (كان) یا سینه‌مائى, یا سیه و پێنجێ, ل فرنسا ل سالا 1982, ده‌نگڤه‌دانه‌كا مه‌زن دیتى, و خه‌لاتێ ئێكێ (چه‌قێ دارقه‌سپا زێرى) ب ده‌ست خوڤه‌ ئینا, ئه‌وا ل رێزا خه‌لاتێ ئوسكار یێ ئه‌مریكى دهێت, و نیشاندانا وى ل هولێت پاریس ب رویدانا وه‌رزى هاته‌ ناڤ كرن و ژ به‌ر وێ چه‌ندێ فلمێ ناڤبرى ل هه‌مى جیهانێ هاته‌ به‌لاڤ كرن, گونایى دبێژیت (سینارویا ڤى فلمى من دزیندانێ دا نڤێسى , ل وێرێ من گه‌له‌ك كه‌س نیاسین, و هه‌ڤالینیا پرانیا وان من كر, ده‌م بو ده‌مى گوهداریا وان چیروكا دكر یێت ئه‌و ژبه‌ر كه‌تینه‌ دزیندانێ دا, من ل ده‌ف خوه‌ دنڤێسین وه‌ك ئه‌مانه‌ت ببورینا ده‌مى 11 چیروك من ل ده‌ف خو نڤێسین و 5 ژوان چیروكا من ژێگرتن, ئه‌و چیروكێت كو دگه‌ل وان ئارمنجێت من دڤێت بگونجن, و نێزیكى كه‌توارى بن, ئارمانج ژ فلمى ئه‌و بو كو ژیانا راست یا توركیا بهێته‌ وێنه‌كرن.
پشتى هزركرنه‌كا كویر گونایى هه‌ڤالێ خوه‌یێ باوه‌ریێ (شریف گورین) ژێگرت, داكو هاریكاریا وى بكه‌ت ببیته‌ ده‌رهێنه‌رێ ب جههێنه‌ر, و هه‌لبژارتنا وى بو ڤى كه‌سى ل سه‌ر دوو بنه‌مایابوو, 1- گورین ب دروستاهى دجیهنا گونایى یا هونه‌رى و سیاسى دگه‌شت, كو وه‌ك هاریكارى وى دگه‌له‌ك فلمادا دگه‌ل كاركریه‌, (ئومێد) و (عیبره‌ت) و (نه‌ئارامى) ... هتد, 2- ژ به‌ركو شه‌ریف گورین ژى كورد بو و ئه‌و دێ ژهه‌میا پتر د عاده‌ت و تیتالێت كوردا و تشتێت وان یێت نه‌ته‌وایه‌تى گه‌هیت.

گورین ب هه‌مى شیان و باوه‌رى ژ بو سه‌ركه‌فتنا فلمى كاركر, و شیا وه‌سا كامیرێ ب زڤرینیت وه‌كى گونایى دڤێت, به‌لێ دانه‌یا دوماهیكێ ئه‌وا ل كان هاتیه‌ نیشان دان, گونایى بخوه‌ ئاماده‌كربوو, ووى بخوه‌ كارێ مونتاژێ تێدا كربوو, ئه‌و دو لاییا ئه‌ڤ فلمه‌ پێ هاتیه‌ چێكرن گه‌له‌ك پرسیار ل ده‌ف ره‌خنگرا دروست كرن, گونایى فلم دزیندانێ دا برێڤه‌ دبر, و گورینى ئه‌وێ راسپاردێن گونایى ب هویرى جێ به‌جێ كرین, كى ده‌رهێنه‌رێ درسته‌؟ گونایى یان گورین؟ به‌لێ گورین ئه‌ڤ هه‌مى پرسیاره‌ ئێك لاكرن ده‌ما گوتى (بتنێ گونایى خودانێ ڤى فلمى یه‌, و ئه‌و ژهه‌ژى ڤى ناڤى یه‌, چونكى ئه‌وى دزیندانێ دا راسپارد بوومه‌ فرێ دكرن, مه‌ ستافێ كارى هه‌مى ل ژێر راسپاردێن وى كاردكر).
به‌لێ چه‌وا گونایى فلم دزیندانێ دا برێڤه‌دبر؟ و ب چ رێك؟ گونایى دبێژیت (ل وى ده‌مى دوماهیكا سالێت حه‌فتیا, پارتا گه‌ل یا كومارى ب سه‌روكاتیا بولند ئه‌جاوید سه‌ركێشیا وه‌لاتى دكر, سه‌ره‌دانێت به‌رده‌وام بو زیندانا دروست بوون, مه‌ ئه‌ڤ ده‌رفه‌ته‌ ژ ده‌ستێت خوه‌ نه‌دكر, ستافێ وێنه‌گرتنێ هه‌مى پێكڤه‌ دهاتن سه‌را من ددا, د ڤان سه‌ره‌دانا دا من ب ده‌هان لاپه‌رێت كو هویرهوركێت كارى ل سه‌ر ددانه‌ ڤ وان, ژوان ژى رێكا وێنه‌گرتنێ, هه‌روه‌سا من داخواز ژ ئه‌كته‌ر و وێنه‌گرا دكر سه‌ره‌دانا جهێت دێ وێنه‌ لێ هێته‌ كرن بكه‌ن و هه‌ڤنیاسینا خه‌لكێ وێ بكه‌ن, و برێیا كامیرا فوتوگرافى ژیان و عاده‌تێت وان وێنه‌بكه‌ن, داكو كه‌توارێ وان ب شێوه‌یكێ راسته‌وخو بكه‌ڤیته‌ به‌رسینگا هه‌وه‌).
هه‌روه‌سا ئێك ژهه‌ڤالێت گونایى دبێژیت (گونایى داخوازا ستافێ كارى هه‌میێ دكر داكو بچنه‌ ده‌ف وى دزیندانێ دا, تاكو كرێكارێ روناهیێ ژى, و دڤان سه‌ره‌دانا دا گونایى بخوه‌ بكارێ زارڤه‌كرنێ ل پێش چاڤێت وان رادبوو, و نیشاوانددنا كادێ هه‌ر ئێك ب هویرى چاوا ب كارێ خوه‌ رابیت, هه‌روه‌سا رێكا دروست نیشا وێنه‌گرا ددا, و چه‌وانیا لڤاندنا كامیرێ و برێڤه‌برنا وێ, و بكارئینانا جورێت چاڤكێت پێتڤى, هه‌روه‌كى ئه‌و ل ژیێ خوه‌ هه‌میێ وێنه‌گرێ سینه‌مائى, ئانكو ژورا پێشوازیا زیندانێ مینا ستودیویه‌كا سینه‌مائیى لێ كربوو, پشتڤى ڤان دیدارا ئێكسه‌ر ئه‌م دچوینه‌ مه‌یدانا وێنه‌گرتنێ(د سروشتى دا, چونكى پرانیا دیمه‌نا ژ ده‌رڤه‌بوون). و مه‌هه‌میا كارێ خوه‌ دزانى ژبه‌ركو گونایى كارێ مه‌ هه‌میا ده‌ست نیشان دكر.)
ل دور دیاردا گونایى و بێ وێنه‌یا وێ, هه‌ردو ره‌خنه‌گرێت سینه‌مایى یێت سوڤیت , ر.سوبولیف و ئه‌و. تینیشفیلی دبێژن (مێژویێ هنده‌ك ئاشكراكرنێت زانستى بخوڤه‌ دیتنه‌ كو دزیندانا دا هاتینه‌ دروست كرن, وه‌ك به‌رهه‌ڤكرن و نڤێسین و دروستكرنا پارچه‌موزیكا, به‌لێ د رێكا گونایى دا مێژو دێ كه‌سه‌كى نیشادده‌ت فلم دزیندانا دروست كربن, ئه‌ڤه‌ژى تشته‌كێ كێم وێنه‌یه‌)
فلمێ رێ به‌حسێ پێنج كه‌سا دكه‌ت ئه‌وێت دزیندانێ دا ل گزیرتا ئیمیرالى, ده‌ما كو موله‌تێ بو ماوێ حه‌فتیه‌كێ وه‌ردگرن و برێكێ ڤه‌ ژكه‌یفا دا ئێك ژوان موله‌تا خو به‌رزه‌دكه‌ت و پولیس دزڤریننه‌ ڤه‌ زیندانێ و سێ یێت دى دچنه‌ جهێت باژێریت خو و بسه‌ر وان به‌لایا هه‌ل دبن ئه‌وێت ل ده‌مێ زیندان كرنا وان رویداین, و ژ ئه‌گه‌رێ پاشڤه‌مان و بێ خودانى و پاشگوهڤه‌هاڤیتنێ.
ئێك ژقاره‌مانا ئه‌وێ دڤێت هه‌ڤژینا خوه‌ بزڤرینیته‌ڤه‌ پشتى گرتنا وى مروڤێت وێ دبه‌نه‌ ده‌ف خوه‌ پشتى كو دشێت هه‌ڤژینا خوه‌ بزڤرینیت به‌لێ ل سه‌ر ده‌ستێ برایێ وێ یێ بچویك دهێنه‌ كوشتن, و یێ دى ده‌مێ كو ل هه‌ڤژینا خوه‌ دگه‌رهیت ئه‌وا كو هاتیه‌ ده‌رخێستن ژمال و مروڤێت وێ بریه‌ گونده‌كێ دویر و ل هیڤیا هه‌ڤژینێ وێ داكو بهێت و بكوژیت ژبه‌ركو خیانه‌ت یا لهه‌ڤژینێ خوه‌كرى, و پشتى ئه‌و بریارێ دده‌ت كو وێ دگه‌ل خوه‌ ببه‌ت داكو باجا گونه‌ها خوه‌ بده‌ت ئه‌و و كورێ وى درێكێت به‌فرین را دبه‌ن و ئه‌و دزانیت كو كو ژنك نه‌شێت خوه‌ ل به‌ر بگریت و ژنشكه‌كێ ڤه‌ وژدانا وى وى دئێشنیت و دزانیت كو ئه‌ڤ سزایه‌ یێ مه‌زنه‌ به‌لێ پشتى هه‌ڤژینا وى گیانێ خوه‌ ژده‌ست دایى و ب دله‌كێ شكه‌ستى دزڤریته‌ڤه‌ زیندانێ.
به‌لێ قاره‌مانێ سیێ یێ فلمى, ئه‌وێ ل هیڤیا خوشتڤیا خو ئه‌وا ل گونده‌كێ نێزیكى سنورێت سوریا, ئه‌وێت مروڤێت وێ كارێ قه‌چاخیێ دكه‌ن, خه‌لكێ وێ دگه‌ل زێره‌ڤانێت سنورى لێك دكه‌ڤن و و دیتنا هه‌ردو خوشتڤیا بزحمه‌ت دكه‌ڤیت, هه‌روه‌سا مروڤێت كچكێ رازى نابن ئێدى كچا وان شوى ب ئێكى بكه‌ت یێ حوكم كرى بیت, له‌ورا گه‌له‌ك زێره‌ڤانیا وى دكه‌ن و دئه‌نجامێ شه‌ره‌كى دا دگه‌ل زێره‌ڤانێت سنورى برایێ وى دهێته‌ كوشتن و وه‌ك ئێك ژعاده‌تێت كه‌ڤن دڤێت ئه‌و هه‌ڤژینا برایێ خوه‌ ماره‌كه‌ت داكو مالا وان ژناڤ نه‌چیت و ئه‌وژى ته‌حملا وێ چه‌ندێ ناكه‌ت و دره‌ڤیت و خو به‌رزه‌دكه‌ت.
براستى فلمه‌كه‌ كه‌توارى ب راست گویى و رونى ئاشكه‌را دكه‌ت.
زێده‌بارى ڤێ هه‌میى گونایى ده‌ڤه‌رێت كوردا و ستران و موزیك و جل و به‌رگ و عاده‌تێت كوردى ب ئاشكه‌رایى دناڤا ڤى فلمى دا ئاشكه‌را دكه‌ت هه‌روه‌سا ده‌ما كو زیندانیه‌ك ژڤان دهێته‌ ده‌ڤه‌را كوردا ل سه‌ر وێنه‌یى ناڤێ كوردستان دهێته‌ نڤێسین ئانكو ئه‌ڤه‌ كوردستانه‌ و دێ هه‌رمینیت كوردستان دوژمنا بڤێت یانژى نه‌ڤێت.
دیسان هیڤیا ئه‌و بو كو ڤى فلمى بزمانێ كوردى دروست بكه‌ت به‌لێ ل دور ڤێ چه‌ندێ بو روژنامه‌ڤانیێ گوت(ژ به‌ركو ئه‌ز بتنێ كوردم ئه‌زێ دزیندانێ دا ئه‌گه‌ر فلم ژى ب كوردى با دا ستافێ كارى هه‌مى ل ده‌ف من بن) سه‌ره‌رایێ ڤێ هه‌مى فلمێت وى دبێ به‌هر نه‌بوون ژ ئاخفتنا كوردى جاران خه‌لكێ گوندا بكوردى دگه‌لێك دئاخقتن و هێجه‌ت دكره‌ ئه‌و كو ئه‌و خه‌لكێ گوندانه‌ و كوردیێ نوزانن.
فلمێ رێ فلمه‌كێ ته‌ڤاڤ بو ژ هه‌مى لایا ڤه‌ و كو ره‌خنه‌گرا ب ناڤێ (ئه‌لیاده‌یا توركیا) ب ناڤ كربو.

شیركو بێكه‌س ددیوانا خوه‌یا بناڤێ خودیكێت بچویك دا دبێژیت
رێ
روژه‌كێ
ئه‌ردێ ڤولكناكه‌ك ژ دایك بوو
ژ وى ڤولكانى كوردستان ژدایك بوو
و كوردستانێ كورێ خوه‌ ئارارا بوو
و ژ ئاراراتى كورد بوون
و ژكوردا جێمكه‌ك بوو
ئه‌وژى كوڤان و هه‌ڤركى
و ژ ڤان هه‌ردووكا
رێیا یه‌لماز گونایى بوو

پشتى كو ژ ئه‌گه‌رێ كوده‌تایا له‌شگرى ل توركیا و هاتنا فاشیا بو سه‌ر حوكمى ل ایلولا سالا 1980 مێژویا كوده‌تایا له‌شكرى یا هه‌رپێنج جه‌نه‌رالا ب سه‌ركردایه‌تیا كه‌نعان ایفرین, پشتى كو بریارا هندێ هاتى گونایى بهێته‌ ڤه‌گوهاستن بو زیندانا سپارتا, كو ئه‌ڤ زیندانه‌دكه‌ڤیته‌ ئێك ژگزیرتێت دویر یێت ل نیڤه‌كا ده‌ریا مه‌رمه‌ره‌, كو تنێ بوون و مرن بتنێ لوێرێ هه‌بوون, و پشتى گونایى پشت راستبووى كو كار یێ دهێته‌ كرن ژبو كوشتنا وى ل وێرێ نه‌چاردبیت ژتوركیا بره‌ڤیت.

خه‌ریبى
9/نوفمبرا سالا 1981 گونایى ب هاریكاریا هنده‌ك هه‌ڤالێت خوه‌ یێت دلسوز ده‌ما كو بو موله‌تا جه‌ژنا قوربانى چویه‌ مال , شیا ژ زیندانا سپارتا و توركیا هه‌میى بره‌ڤیت,و به‌ره‌ف یونان بچیت, و ل یونان وه‌زیرا ره‌وشه‌نبیرى هونه‌رمه‌ندا ب ناڤ و ده‌نگ(میلینا مێركورى) پێشوازیه‌كا گه‌رم ل هاتنا وى كر, و بخێرهاتنا وى وه‌ك هونه‌رمه‌نده‌كێ مه‌زنێ شوره‌شگێركر, و ژوێرێ به‌ره‌ف سویسرا چوو به‌لێ وان نه‌وه‌رگرت و پاشى چو فرنسا و ل پاریس خو جه بوو.
سه‌ره‌رایى هندێ كو گونایى ژ توركیا ده‌ركه‌فت بوو, به‌لێ هه‌ر ژیانا وى دمه‌ترسیێ دا بوو و به‌رده‌وام دویقچوونا وى دهاته‌ كرن, و توركیا داخواز و گه‌ف ل وان وه‌لاتێت هه‌ڤپه‌یمان دگه‌ل وێ دكرن ئه‌وێت دقولپا ناتو دا, و دگوتێ ئه‌گه‌ر هوین رێكێ بده‌نى و فلمێت وى نیشان بده‌ن دێ په‌یوه‌ندیێت دبلوماسى دگه‌ل هه‌وه‌ برین, به‌لێ وان هیچ پویته‌ ب ئاخفتنێت وان نه‌ددا, و هولێت خوه‌ یێت سینه‌مایى بو ماوێ حه‌فتیا بو نیشاندانا فلمێت گونایى دهێلانه‌ ڤه‌كرى, و فلمێت وى ل ئه‌وروپا هه‌میێ دهاتنه‌ نیشان دان.
و ده‌رباره‌یى گونایى ئێك ژ سینه‌ماكارێت تورك دبێژیت(ل توركیا ئه‌گه‌ر كه‌سه‌ك وه‌ك باشترین سینه‌ماكار بهێته‌ هه‌ژمارتن بێ دوودلى ئه‌و یه‌لماز گونایى یه‌, ئه‌گه‌ر كه‌سه‌كێ دى ژ ى پشتى وى بهێت هه‌ر دێ بێژین ئه‌وه‌ و دبیت هنده‌ك كه‌سێت دى تر هه‌ژى ڤێ چه‌ندێ هه‌بن به‌لێ پشتى 9-10جارا شنى ئه‌و دهێن)
ل روژا 24/شوباتا 1983 گونایى دگه‌ل كومه‌كا هه‌ڤالێت خوه‌ په‌یمانگه‌ها كوردى ل پاریس ڤه‌كر ئه‌وا كو ئارمانجا كه‌لتورێ كوردى یێ ل ژێر گه‌فێت وه‌لاتێت داگیركه‌رێت كوردستانێ, بهێته‌ باراستن.
سه‌ره‌رایى هندێ كو گونایى توشى ئێشا په‌نجه‌شێرا (المعده‌) ببو دزیندانى دا به‌لێ وى رێبازا خوه‌ یا هونه‌رى نه‌راوه‌ستاند, ل مه‌ها ئه‌كتوبرا سالا 1982 و نیسانا 1983 گونایى فلمێ خوه‌یێ ئێكێ ل غه‌ریبیا و یێ دوماهیكى ژ كارێت خوه‌ (دیوار) ب دوماهیك ئینا و وه‌كى هه‌رجار ئارمانجا وى ئه‌و بو كو , ب شێوه‌یكێ ئێكسه‌ر و دویر ژ سانسورێ هه‌تكبه‌ریێت دكتاتورى یێت ده‌سته‌لاتا وى ده‌مى دیاربكه‌ت, ئه‌ڤ فلمه‌ ل باكورێ فرنسا ب هاریكاریا حكومه‌تا فرنسى هاته‌ چێكرن, و ئێك ژ دێرێت كه‌ڤن كربو زیندان, كو چیروكا فلمى ل دور زیندانیا یه‌ نه‌مازه‌ زیندانێت زاروكا.
ژ به‌ر كو كارێت گونایى نه‌رحه‌تى ئێخسته‌ ناڤ دلێ ده‌سته‌لاتا وى ده‌مى یا توركیا له‌ورا دادگه‌هێ بریار داكو, هه‌مى كارێت وى یێت ئه‌ده‌بى و هونه‌رى بهێنه‌ گرتن و قه‌ده‌غه‌كرن, و سوتن, تاكو وان فلما ژى یێت كو بتنێ تێدا ئه‌كته‌ر, ل مێژویا 9/10/1983 , و ئه‌ڤ چه‌نده‌ هاته‌ جێ به‌جێ كرن.
و بتنێ ناڤ ئینان یان هزركرن ب گونایى هاته‌ قه‌ده‌غه‌كرن, و ئه‌و حوكمێت ل دژى وى ده‌ركه‌تین ژ 100 سالا دبورین و ناسناما توركى ژى ژێ هاته‌ وه‌رگرتن, و توركیا گه‌فێن ئێكسه‌ر ل وان وه‌لاتێت ئوروپى دكرن یێت كو پێشوازیا گونایى دكرن و ژ ئه‌گه‌رێ وێ چه‌ندێ ئینگلته‌را و ئه‌لمانیا گونایى وه‌رنه‌گرت.
ب ڤێ چه‌ندێ ژى تێرنه‌بون چه‌ندین هه‌ولێت كوشتنا وى هاتنه‌ كرن و یا ژهه‌میا ب مه‌ترسى تر , ده‌ما گونایى ل تونس ماوه‌یه‌كێ كێم ل وێرێ بوو, و هه‌ولا كوشنا وى هاته‌ كرن به‌لێ ئه‌و ژوێ هه‌ولێ قورتال بوو.
ل روژا 18/3/1984 گونایى ئه‌ڤ گوتاره‌ پێشكێشى ئاماده‌بوویا كر ل په‌یمانگه‌ها كوردى ل پاریس ب هه‌لكه‌فتا جه‌ژنا نه‌وروزێ.
هه‌ڤالێت هێژا ..
مێهڤانێت به‌رێز ..
وه‌كى یا زانایه‌ كو نه‌وروز بو گه‌لێ كورد نیشانا به‌رخوه‌دانێ به‌ ل دژى داگیركه‌را و ترسنوكا, نیشانا ئازادى و سه‌رخوه‌بونێ یه‌, نیشانا ئێك گرتنى و ئێك رێزیێ یه‌.
تا كو روژا ئه‌ڤرو گه‌لێ مه‌ گه‌له‌ك ژ كورێت خوه‌ یێت كرینه‌ قوربانى, ژ بو ئازادیێ, و قوربانى دێ یا به‌رده‌وام بیت, چونكى بێى قوربانى سه‌ركه‌فتن ب ده‌ست ڤه‌ ناهێن.
ئه‌م پرسیار دكه‌ین ئه‌رێ دشیان دا هه‌یه‌, ده‌نگه‌كێ تژى عاجزى و تولڤه‌كرن بهێته‌ بێ ده‌نگ كرن؟
ئه‌م جاره‌كا دى پرسیاردكه‌ین ئه‌رێ یابه‌رئاقله‌ گه‌له‌كێ خوه‌ گورى كه‌ر وه‌كى گه‌لێ مه‌ تسلیم ببیت, و ئه‌و د رژدبو ژبو سه‌ركه‌فتنێ ب رێزا گه‌لێ مه‌؟ نه‌ خێر چ جارا نه‌.
گه‌لى هه‌ڤالا: زولم و بن ده‌ستى و خوین و روندك نه‌ قه‌ده‌ره‌كا نڤێسى یه‌ بو گه‌لێ مه‌, ئه‌م ب رژدى ڤى چاره‌نڤیسى ره‌فز دكه‌ین, و ئه‌م چ جورا پێ رازى نابین, و مه‌نه‌ڤێت زاروكێت مه‌ ل هه‌ر چوار پارچێت وه‌لاتێ مه‌, د بن ده‌ست بن وان دڤێت ببنه‌ زاروكێت وه‌لاته‌كێ ئازاد و سه‌ربخوه‌ و ئێكگرتى, ئه‌وژى زاروكێت كوردستانێ.
مه‌ دڤێت ئه‌م بو ڤیانێ و ئازادیێ ل سه‌ر ئه‌ردێ خوه‌ ل ژێر ئه‌سمانێ خوه‌ ب زمانێ خوه‌ سترانا بێژین.
مه‌دڤێت ئه‌م جیهانا خوه‌ ب ده‌ستێت خوه‌ ئاڤا بكه‌ین, و ئه‌م ل سه‌ر ئه‌ردێ خوه‌ كاربكه‌ین, هه‌روه‌سا ئه‌م ب ئازادى و ته‌ناهى ل ژێر سیبه‌را ئالایێ خوه‌ بژین.
ئه‌م ده‌نگى َخوه‌ دده‌ینه‌ پال ده‌نگێ شوره‌ش و به‌رخوه‌دانا جوتیار و پالێت گه‌لێت دگه‌ل مه‌ دژین ژ عه‌ره‌ب و تورك و فارسا.
گه‌لى هه‌ڤالا...
ئه‌م دزانین ئامانجێت شورگێرێت مه‌, ئه‌وێت شه‌رى ل جهێت جودا جودادا دكه‌ن ل كوردستانێ, ئه‌وژى ئێكگرتن و ئازادى و ئێك رێزیه‌, ئه‌م دێ د ددل و هێزرێت خوه‌دا, وان كه‌سێت خوه‌ قوربانى ئازادى و شادیا مه‌دكه‌ن, پارێزین, چه‌ند خوه‌شه‌ مروڤ ل مه‌یدانا شه‌رى بهێته‌ كوشتن, ئه‌ز چه‌ند حه‌سیدیێ بوان دبه‌م یێت كو له‌شێت وان بووینه‌ خه‌تیر ژبو رونكرنا رێكا ئازادیێ خوزریكێت دلێ وان ..
گه‌لى هه‌ڤالا ..
دڤێـ ئه‌م بهه‌مى رێكا شوره‌شێ بكه‌ین گه‌له‌ك جارا دبیت كارتێكرنا رومانه‌كا باش یان سترانه‌كا كارتێكه‌ر ژ بومبوكا نڤاوكى بهێ. تربیت, ل ناڤ چاڤێت دكتاتورا, دڤێت ئه‌م خوشترین باشترین ستران بێژین, و باشترین پارچه‌ موزیكا بژه‌نین, و باشترین چیروكا بنڤێسین, و رومانێت راستگو و كه‌توارى ب نڤێسین, دڤێت ته‌مبورا مه‌ ببیته‌ چه‌ك و چه‌كێ مه‌ ببیته‌ ته‌مبور.
گه‌لى هه‌ڤالا ...
چیا و نهالێت مه‌ و ده‌شت و رویبارێت مه‌ یێ ل هڤیا مه‌, مه‌ نه‌ڤێت ئه‌م ژیێ خوه‌ هه‌میێ ل غه‌ریبیێ ببه‌ین, هه‌روه‌سا ئه‌م نه‌شێین سترانێت غه‌ریب ژمه‌ گه‌له‌ك بێژین, ئه‌م گه‌له‌كین مێژو مه‌ دنیاسیت, بێهنا مه‌ ناهێت و چاڤێت مه‌ ناچنه‌ سه‌رێكو ئه‌م دڤى بارودوخى دا, یاباشتر ئه‌وه‌ مروڤ بمریت سه‌ربلند نه‌كو بژیت بن ده‌ست و چاڤ شور.
بلا هه‌مى بزان ژ دوست و دومنێت مه‌ ئه‌م دێ هه‌ر بسه‌ركه‌ڤین و سه‌ركه‌فتن دى َهێت .
بژى كوردستانا ئێكگرتى و ئازاد و دیموكراتى.
بژى برایینا دناڤبه‌را گه‌لێت كورد و عرب و تورك و فارس دا و بژى په‌یمانگه‌ها كوردى .
گونایى بو غه‌ریبیێ دبێژیت
(غه‌ریبى بو من, بیرهاتن و عه‌شڤا دار و به‌ر و بالنده‌ و ئاخا وه‌لاتێ منن
غه‌ریبى بو من, ئانكو زڤرینه‌ بو وه‌لاتى و به‌رده‌وامیا شوره‌شێ یه‌ ب هه‌مى ئیراده‌ و شیانێت من
و غه‌ریبى بوو من, دانه‌نیاسینا گه‌لێ مه‌ یه‌ بو گه‌لێت جیهانێ و نیاسینا وانه‌ بو مه‌)
ئه‌ڤ چه‌ند په‌یڤێت گونایى ڤیان و عه‌شقا وى بو وه‌لاتێ وى دیار دكه‌ن و تاما غه‌ریبى ژى دیاردكه‌ن و به‌رده‌وام وى دگوت, (ئه‌ز یێ ژ وه‌لاتێ خوه‌ خه‌ریبم, و ئه‌ڤ چه‌نده‌ من دئێشینت, كو ئه‌ز یێ بێ به‌هرم ژوێ خه‌باتا گه‌رما ل وێرێ دهێته‌ كرن, من چه‌ند دڤێت ئه‌ز ژى دگه‌ل وان بم و به‌شه‌ك بم ژوان) و پشتى بورینا 47 سالا ل سه‌ر ژێى وى و ل وى ده‌مێ كو وى خو ئاماده‌دكر ژ بو دروست كرنا فلمه‌كى ل دور مێژویا كورد و كوردستانێ.
ل روژا 9/9/1984 پتریا روژنامێت فره‌نسى وێنى گونایى دناڤ چارچوڤه‌كێ ره‌شدا ل سه‌ر لاپه‌رێ ئێكێ دانابو و ب تیپێت ستویر ده‌نگ و باسێ مرنا وى لنه‌خوشخا یونه‌ڤه‌رسیتى پاریس ب ئێشا په‌نجه‌شێرا مه‌عیدێ به‌لاڤ كر بو.
ل روژا 13/9/1984 د رێو ره‌سمه‌كێ ژ هه‌ژى ب هزاران كه‌س ل گورستانا (پیر لاشیز) گورستانا (شوره‌شگێرێت فره‌نسى) ل ئاماده‌ببون و ب چه‌ندین ده‌مژمێرا ڤه‌كێشا, و هونه‌رمه‌ند و روناكبیرێت جیهانى و نورینه‌رێت رێكخراوێت فره‌نسى و جیهانى و سیاسه‌تمه‌دارێت مه‌زن یێت فرنسا (م . گریمیتس, جودى هیریز, ئه‌ندامێت مه‌كته‌با سیاسى یا پارتا شیوعى یا فره‌نسى, هێژا لیونیل جوسبان سكرتێرێ ئێكێ یێ پارتا اشتراكى یا فرنسى, دانیال مه‌تیرانا (دوستا كوردا) و هه‌ڤژینا سه‌روكێ فرنسا (فرنسوا متیران) و كونسولێ یونان ل فرنسا, ژ پێش حكومه‌تا خوڤه‌, اندریاس باباندریو, باتریك جیراو, كوستا گافراس, گه‌له‌كێن دیتر,) دیسان ژماره‌كا زور یا ره‌ڤه‌ندا كورد ل ئوروپا هاتبوونه‌ فره‌نسا وه‌ك وه‌فاداریه‌ك بو گیانێ وى هونه‌رمه‌ندێ هه‌مى ژیانا خوه‌ه‌ دایه‌ وان.
ل وێرێ جاك لانك وه‌زیرێ ره‌وشه‌نبیریا فره‌نسا, گوت (گوناى ل رێزێت پێشێى یێت سینه‌ما جیهانى دهات, شوره‌شگێره‌كێ وێره‌ك و پارێزڤانه‌كه‌كێ ب شیان بو بن ده‌ستا, كارێت وى هه‌تا هه‌تا دێ میننه‌ ل بیرا مه‌)
ل ده‌مژمێر 2,5 پشتى نیڤرویا وێ روژێ له‌شێ وى دناڤ قه‌فتێت گولادا ل سه‌رعه‌ره‌بانه‌كا حكومى یا فره‌نسى ژ په‌یمانگه‌ها كوردى ل پاریس بو مه‌یدانا كومارى ل فره‌نسا و ل ناڤ پاریس و به‌ره‌ف گورستانا مه‌زن چوون. بره‌خ الفرید دوموسیه و بودلێر و سارتر و داهێنه‌رێنه‌ مه‌زنێت فرنسا هاته‌ ڤه‌شارتن.
ڤێ چه‌ندێ كو كومبوونه‌كا مه‌زن یا خه‌لكى ب هزاره‌ها مروڤ لێ كوم بوون و سرودێت نشیتمانى ب ده‌هان زمانا دهاته‌ گووتن و پشتى هینگێ وێنێ وى ل قه‌سرا مه‌زنا ل پاریس بره‌خ قاره‌مان و شوره‌گێرێت فره‌نسى ڤه‌ هاته‌ هه‌لاویستن و بو هه‌مى دوژمنا مینا بریسیه‌كێ بوو و بو هه‌میا دیاربوو كو ئێدى كورد نه‌بتنێ نه‌ به‌لكو خه‌لك هه‌مى ل پشتا وانه‌ ئاگه‌ه ژ ده‌رد و برینێت وان هه‌یه‌ و دێ ل هه‌وارا وان هێن.
گونایى ب هه‌مى بلندیا ده‌نگێ خوه‌ گازى دكر (ژیانا من ملكێ گه‌لێ منێ بن ده‌ست ته‌, ئه‌ز شوره‌شێ بو ئازادیا وى دكه‌م, ئارمانجا من دژیانێ دا نه‌ هونه‌ره‌, به‌لكو ئازادیا گه‌لێ منێ بن ده‌سته‌, و هونه‌ر ئامرازێ گه‌هشتنا هیڤیێت منه‌) ژ به‌ر ڤێ یه‌كێ ئه‌ڤ بها و رێز جهێ وى هه‌یى پێ هاتیه‌ به‌خشین و براستى گونایێ یێ ژ هه‌ژى یه‌ بهێته‌ هه‌ژمارتن ئێك ژ شه‌هیدیت بزاڤا رزگارى خوازا ملله‌تێ كورد, حسینوف د په‌رتوكا خوه‌ ئه‌وا بناڤێ یه‌لماز گونایى الحیاه‌ المأپره‌ (ئه‌ڤ مروڤێ مه‌زن هه‌تا هه‌تا دێ مینیت نموونه‌كا گه‌شا هێز و زه‌لامینیێ)
47 سالێت كورتێت ژیێ گونایى 13 سال دزیندانێ دابوون و سالێت مایى هه‌مى ژبو خزمه‌تا دوزا گه‌لێ خوه‌ بكارئینابوون, پێنج رومان نڤێسین بوون, و پتر ژ 100 چیروك و سیناریویێت فلما و 23 فلم دروستكربوون و ل دور بابه‌تێت سیاسى و جڤاكى یێت ره‌خنه‌یى, یێت گران به‌ها, و زارڤه‌كرن د پتر ژ 120 فلما كریه‌. ئانكو ئه‌م دشیێن بێژین ئه‌و فلمێت گونایى تێدا كاركرى وه‌ك سینارێست یان ئه‌كته‌ر و ده‌رهێنه‌ر و هاریكارێ ده‌رهێنه‌رى نێزیكى 200 فلما نه‌ ,و ئێك ژ ره‌خنه‌گرێت سینه‌مایى دبێژیت (ئه‌و كارێ گونایى د ژیێ خوه‌دا به‌رهه‌م ئینایى, دشیانێت كه‌سى دى دا نینن ئه‌گه‌ر 100 سالا ژى بژیت).

گرنگترین خه‌لاتێت ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینایى.
1967 خه‌لاتێ باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام دفلمێ (یاسایا سنورا) ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌نتاكیا.
1969 خه‌لاتێ سیێ بو فلمێ (سه‌یدخان) ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ و خه‌لاتێ باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام د فلمێ (سید خان)
1970 باشترین فلم (ئومێد) ل ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ و باشترین سینارێستێ سالێ و باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام دڤى فلمى دا.
1971 ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌
خه‌لاتێ ئێكێ بو فلمێ (خه‌مبارى)
خه‌لاتێ دووێ بو فلمێ (ئومێد)
خه‌لاتێ سیێ بو فلمێ (ئه‌وێت بێ ئومێد)
باشترین سینارێستێ سالێ
باشترین ده‌رهێنه‌رێ سالێ.
باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام.
1972 ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌- خه‌لاتێ ئێكێ بو فلمێ (باب)
خه‌لاتێ ره‌خنه‌گرا ل هه‌مان سال بو فلمێ (باب)
باشترین ئه‌كته‌رێ زه‌لام د فلمێ (باب)دا.
ڤیسته‌ڤالا گرینوبل یا جیهانى خه‌لاتێ دادوه‌را یێ تایبه‌ت بو فلمێ (ئومێد)
ڤیسته‌ڤالا ڤینیسیا یا نیڤ ده‌وله‌تى : خه‌لاتێ ره‌خنا جیهانى بو فلمێ (المرپیه‌ خه‌مبارى)
خه‌لاتێ ئورهان كه‌مال (مه‌زنترین خه‌لاتێ ئه‌ده‌بى یه‌ ل توركیا) بو رومانا وى (ستوخوار مرن)
گونایى باشترین كه‌سایه‌یتیا هونه‌رى یا توركى ژبه‌ر داهێنانێت خوه‌ یێت هونه‌رى ژ ئه‌نجاما وێ راپرسینا گوڤارا ملییه‌ت دناڤبه‌را 25 كه‌سایه‌تیێت ئه‌ده‌بى و زانستى دا كرى.
1975 ڤیسته‌ڤالا ئه‌نتاكیا – خه‌لاتێ ئێكێ بو فلمێ (القلق نه‌ئارامى )
خه‌لاتى َدووێ بو فلمێ (الصدیق هه‌ڤال)
خه‌لاتێ سیێ بو فلمێ ده‌ربه‌ده‌ر (المشردون)
باشترین سینارێستێ سالێ
1977 ڤیسته‌ڤالا برلین یا نیڤ ده‌وله‌تى – خه‌لاتێ رێزگرتنێ بو هه‌مى كارێت وى
1979 ڤیسته‌ڤالا برلین یا نیڤ ده‌وله‌تى – خه‌لاتێ فلمێ كاسولیكى یێ جیهانى
خه‌لاتێ ڤیسته‌ڤالا فیلم یا جیهانى
خه‌لاتێ دادوه‌را یێ مه‌زن
خه‌لاتێ شێرێ زێرى و ئافره‌تا
خه‌لاتێ سێڤا زێرى
خه‌لاتێ به‌لگه‌یێت سینه‌مایێ یێ به‌لچیكى بو فلمێ وى (جه‌له‌ب)
1980 ل لندن خه‌لاتێ خوشترین و باشترین فلم ژلایێ هزركرنێ بو فلمێ (جه‌له‌ب)
ل به‌لچیكا خه‌لاتێ فمینا بو فلمێ (جه‌له‌ب)
ل اسپانیا ڤیسته‌ڤالا فالانسیا خه‌لاتێ مه‌زن بو فلمێ (جه‌له‌ب)
ڤیسته‌ڤالا برلین یا جیهانى – گوتنا دادوه‌را ده‌رباره‌یى بهایێ گونایى یێ هونه‌رى و بتایبه‌ت بو فلمێ وى (دوژمن العدو)
1981 ڤیسته‌ڤالا ئه‌ده‌نه‌ – باشترین سینارێست بو فلمێ (دوژمن العدو)
ڤیسته‌ڤالا لوكارنو یا نیڤ ده‌وله‌تى خه‌لاتێ (كران برى) ژ لایێ دادوه‌را بو فلمێ (جه‌له‌ب)
سالا 1982 ڤیسته‌ڤالا كان یا نیڤ ده‌وله‌تى یا 35 خه‌لاتێ (چه‌قێ دارقه‌سپا زێرى) مه‌زنترین خه‌لاتێ جیهانى یێ سینه‌مایى یه‌ بو فلمێ (رێ) دگه‌ل ده‌رهێنه‌رێ ب ناڤ و ده‌نگ (كوستا گافراس) بو فلمێ وى (به‌رزه‌)


ژێده‌ر:
یلماز غونایى الحیاه‌ المأپره‌ ا.ا حسینوف ب زمانێ روسى.
یلماز گونایى , مروڤ .. هونه‌رمه‌ند .. هه‌لویست د. ئیبراهیم محمود
سایتێ روژئاڤا (المخرج الكوردى یلماز گونایى بین رحیله المبكر و ابداعاته الفژه‌)
گوڤارا مه‌تین ژ ماره‌ 24 لا 32 (یلماز گونایى) محمد عبدالله.
ویكیبیدیا
www.tulumba.com
www.imdb.com
Kurdistan Regional Government (KRG)
http://www.geocities.coml
http://www.fotografya.gen
http://www.gaygaye.com
//www.dosthane.de
www.bigglook.com
www.sinefil.org
www. Berbang.net
Facebook
www.Armanc.org
www. Newroz21.com
http://www.alparty.org/
www. dciwww.com
www.CHRA TV
http://www.alitthad.com
المدى
Kurdistanabinxeteye
كورد و كوردستان له‌ هونه‌رى هونه‌رمه‌ندى شوره‌شگێر یلماز گونایی حه‌مه‌ كه‌ریم عارف
Kobanisat
/www.meko.xazir.com
/www.klawrojna.com
rojava.net
www.knntv.net
www.jindires.com
://www.azadibokurdistane.com/
www.akhbaar.org
www.antoloj.com
efrin2.jeeran.com
http://denge-newroz.com
www.yek-dem.com
www.kultorname.com
www.aknews.com
http://www.duhokwriters.net/